Mekke

Mekke, Suudi Arabistan'ın batısında, Hicaz bölgesinde, Ebûkubeys, Kuaykıân, Sevr ve Nur (Hira) dağlarıyla çevrili dar bir vadide kurulmuş şehirdir. Merkezinde Kâbe ve onu kuşatan Mescid-i Haram yer alır; hac ibadetinin yapıldığı Mina, Müzdelife ve Arafat şehrin doğusundadır. Kur'an'da Mekke ve Bekke adlarıyla anılır, “ümmülkurâ” (şehirlerin anası) olarak nitelenir (el-En'âm 6/92).

Hz. Muhammed Mekke'de doğdu, 610'da Hira Mağarası'nda ilk vahyi aldı ve 622'deki hicrete kadar davetini burada sürdürdü. 630'da Mekke'nin fethiyle Kâbe putlardan temizlendi. Mescid-i Haram, Hz. Ömer'den başlayarak Emevî ve Abbâsî dönemlerinde genişletildi, Memlük ve Osmanlı dönemlerinde onarılıp yenilendi; 1955'ten itibaren Suudi yönetimi tarihin en büyük genişletmelerini yaptı. Kâbe örtüsü ve Haremeyn mimarisi gibi konuları anlatan müze ve sergiler de şehrin çevresindedir. Şehrin 20 km kadar batısındaki Hudeybiye, 628'deki antlaşmanın yapıldığı yer olarak Mekke'nin siyer mekânları arasında sayılır.

Mekke'ye yalnızca Müslümanlar girebilir. Umre ve hac için resmî izin zorunludur; ibadetin usulü için Diyanet İşleri Başkanlığı'nın hac ve umre kaynakları esas alınmalıdır. Mina, Müzdelife ve Nemire Mescidi gibi bazı mekânlar yalnızca hac günlerinde hacılara açıktır; yıl içinde araçla geçerken görülebilir.

Kâbe, Müslümanların namazda yöneldiği kıbledir ve Kur'an'da insanlar için kurulan ilk mabet olarak anılır (Âl-i İmrân 3/96). Aynı surenin 97. ayetinde, yoluna gücü yetenlerin Kâbe'yi haccetmesinin Allah'ın insanlar üzerindeki hakkı olduğu bildirilir.

Şehir, siyerin Mekke döneminin yaşandığı yerdir: ilk vahyin geldiği Hira, hicretin başladığı Sevr, Hz. Hatice'nin defnedildiği Cennetü'l-Muallâ ve Vedâ haccının geçtiği Arafat bu dönemin başlıca mekânlarıdır.