Cebel-i Rahme nedir?
Cebel-i Rahme (Rahmet Dağı), Arafat ovasının kuzeydoğusunda yükselen küçük bir tepedir; kaynaklardaki asıl adı İlâl'dir. Hz. Peygamber Vedâ haccında vakfeyi tepenin eteğindeki kayalıkların yanında yaptı. Tepede bugün bir merdiven ve zirvede bir dikili taş bulunur.
Neden önemli?
Hacılar, Hz. Peygamber'in vakfe yaptığı yere yakın olmak için Cebel-i Rahme çevresinde toplanır. Ancak Arafat'ın tamamı vakfe yeri olduğundan tepeye tırmanmak haccın bir parçası değildir; TDV, bazı âlimlerin bu tırmanışı bid'at saydığını aktarır.
Tepede ve çevresinde Zengî, Memlük ve Osmanlı dönemlerinde basamaklar, kubbeler ve su havuzları yapılmıştı; Evliya Çelebi tepeye 170 basamakla çıkıldığını yazar. Bu yapılardan bugün yalnızca merdiven ve dikili taş kalmıştır.
Tarihi
632 (h. 10)
Hz. Peygamber Vedâ haccında vakfeyi tepenin eteğindeki kayalıkların yanında yaptı.
12. yüzyıl
İbn Cübeyr, Zengî veziri Cemâleddin el-İsfahânî'nin tepenin dört yanına basamaklar yaptırdığını kaydetti.
1524–1525
Kanûnî Sultan Süleyman tepenin eteğine üç büyük su havuzu yaptırdı.
Günümüz
Tepede bir merdiven ve zirvede bir dikili taş dışında yapı bulunmaz.
Bilgilerin dayanağı
Hassas bilgileri dayanak seviyeleriyle ayrı gösteriyoruz. Seviyeler nasıl belirleniyor?
- Dinî kaynaklarda geçen
Hz. Peygamber Vedâ haccında vakfeyi Cebel-i Rahme'nin eteğinde yaptı.[1]
Mevki Ebû Dâvûd'un (“Menâsik”, 56) naklettiği hadiste geçer.
- Kesinliği tartışmalı
Vedâ hutbesinin Cebel-i Rahme üzerinde okunduğu yaygın bir kanaattir.[3,4]
TDV'ye göre Hz. Peygamber hutbesini Arafat'ın batısındaki Urene vadisinde, bugünkü Nemire Mescidi'nin bulunduğu yerde okudu (Müslim, “Hac”, 147); Discover Makkah ise Cebel-i Rahme'yi hutbenin okunduğuna inanılan yer olarak anar.
- Rivayet
Evliya Çelebi, tepede Hz. Âdem ile Havvâ'nın buluşmasına nisbet edilen bir kubbeden (Kubbe-i Arafât) söz eder; bu yapı bugün ayakta değildir.[1,2,5]
Âdem ile Havvâ'nın Arafat'ta buluştuğu anlatısı sahih bir hadise dayanmaz; TDV bunu Kur'an dışındaki kaynaklardaki rivayetler ve Arafat adının kökenine dair görüşler arasında aktarır. Buluşmanın Cebel-i Rahme üzerinde geçtiğine dair güvenilir bir bilgi yoktur.
Ziyaret ederken
Ziyaret adabı
- Zirvedeki dikili taşa el sürmenin, üzerine yazı yazmanın veya bez bağlamanın dinî bir dayanağı yoktur; bu tür davranışlardan kaçının. Hz. Peygamber vakfeyi tepenin eteğinde yapmıştır ve Arafat'ın tamamı vakfe yeridir.
Konum ve yakındaki yerler
21.35480, 39.98410 · OpenStreetMap'te aç
Yakındaki ziyaret noktaları
Kutsal AlanMekke200 m
Arafat
Arafat, Mekke'nin yaklaşık 21 km doğusunda, haccın rüknü olan vakfenin yapıldığı geniş ovadır; Cebel-i Rahme ve Nemire Mescidi bu alandadır.
CamiMekke1,9 km
Nemire Mescidi
Nemire Mescidi, Arafat'ın batı sınırında, Hz. Peygamber'in Vedâ hutbesini okuyup öğle ile ikindiyi birlikte kıldırdığı yerde kurulmuş büyük camidir.
Mesafeler kuş uçuşudur; yürüme mesafesi daha uzun olabilir.
Bu mekânın yer aldığı rotalar
- 1 gün
Mekke
Mekke Siyer Mekânları Rotası
Cennetü'l-Muallâ'dan Hira'ya, Arafat'tan Sevr'e Mekke'deki siyer mekânlarını bir günde araçla dolaşan rota; Mekke'ye yalnızca Müslümanlar girebilir.
- Durak
- 10
- Mesafe
- ~40 km
- Ulaşım
- Özel araç veya taksi (Hira'ya yürüyüş)
Kaynaklar ve Referanslar
- 1Cebelirahme (TDV İslâm Ansiklopedisi)
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (TDV İSAM) · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 2Arafat (TDV İslâm Ansiklopedisi)
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (TDV İSAM) · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 3Jabal al-Rahmah (Discover Makkah)
Mekke ve Kutsal Mekânlar Kraliyet Komisyonu — Discover Makkah · Resmî turizm kurumu · İngilizce · discovermakkah.sa · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 4Mescid-i Nemire (TDV İslâm Ansiklopedisi)
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (TDV İSAM) · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 5Havvâ (TDV İslâm Ansiklopedisi)
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (TDV İSAM) · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
Bilgiler son olarak 24 Eylül 2026 tarihinde kontrol edildi.
Fotoğraf: Fahad Faisal · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Mekke'de keşfetmeye devam edin
MağaraMekke
Cebel-i Nur ve Hira Mağarası
Hira Mağarası, Mekke'nin kuzeydoğusundaki Cebel-i Nur'un zirvesine yakın küçük bir kaya boşluğudur; Hz. Muhammed'e ilk vahiy 610'da burada geldi.
Kutsal AlanMekke
Kâbe
Kâbe, Mescid-i Haram'ın ortasındaki, Müslümanların namazda yöneldiği küp biçimli mabettir; Kur'an'a göre temellerini Hz. İbrâhim ve Hz. İsmâil yükseltti.
CamiMekke
Mescid-i Haram
Mescid-i Haram, Mekke'de Kâbe'yi çevreleyen, tavaf ve sa'y alanlarını içine alan, hac ve umrenin merkezindeki camidir; tarih boyunca defalarca genişletildi.
Kutsal AlanMekke
Mina
Mina, Mekke ile Müzdelife arasında, hacda şeytan taşlama, kurban ve bayram günlerinde konaklamanın yapıldığı; Cemerât Köprüsü'nün bulunduğu vadidir.