Buhara

Buhara, Zerefşan Nehri'nin aşağı havzasındaki büyük bir vahada yer alan ve iki bin yılı aşkın geçmişe sahip bir İpek Yolu şehridir. Şehir 674'te ilk kez Müslümanlarla karşılaştı; 706–709 arasındaki seferlerle Kuteybe b. Müslim tarafından kesin olarak İslam hâkimiyetine alındı.

892'den sonra Sâmânî Devleti'nin merkezi olan Buhara, 10. yüzyılda İslam dünyasının en kalabalık ve en canlı ilim şehirlerinden biriydi; İbn Sînâ saray kütüphanesinden yararlananlar arasındaydı. İmam Buhârî de bu şehirde doğdu. 1220'de Moğol ordusu şehri yaktı; Kalon Minaresi ve Sâmânîler Türbesi gibi tuğla yapılar bu felaketten kurtulan az sayıdaki eserdendir.

Moğol istilası döneminde Buhara, Orta Asya'nın en önemli sûfî merkeziydi; 14. yüzyılda Buhara yakınlarında yaşayan Bahâeddîn Nakşibend'in adıyla anılan Nakşibendiyye tarikatı da buradan yayıldı. 16. yüzyıldan itibaren Şeybânîler, Buhara'yı yeniden başkent yaparak Poi Kalon ve Lebi Havuz topluluklarını inşa ettiler. Buhara Emirliği 1920'de sona erdi. UNESCO'nun 1993'te Dünya Mirası Listesi'ne aldığı tarihî merkez, Orta Asya'nın ortaçağ şehir dokusunu en bütünlüklü koruyan örnek kabul edilir; UNESCO'ya göre şehrin asıl değeri tek tek anıtlardan çok, Şeybânîlerle başlayan tutarlı şehir planlamasını yansıtan bütünlüğündedir.

UNESCO'ya göre Buhara 9. ile 16. yüzyıllar arasında, özellikle tasavvuf alanında, bölgenin en büyük dinî ilimler merkezlerinden biriydi. Sâmânîler Türbesi 10. yüzyıl İslam mimarisinin ayakta kalan en iyi örneği sayılır.

Şehir, Nakşibendiyye tarikatının pîri Bahâeddîn Nakşibend'in türbesi ve Hâcegân silsilesindeki diğer sûfîlerin kabirleriyle bugün de Orta Asya'nın başlıca ziyaret merkezlerinden biridir.