Kudüs

Kudüs, Lût Gölü'nün batısındaki Yahudiye platosunda kurulmuş, Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam'da kutsal sayılan bir şehirdir; Harem-i Şerif'in bulunduğu kesim deniz seviyesinden 747 m yüksektedir. Müslümanlar şehri eski adıyla Beytülmakdis, yani “mukaddes ev” olarak da anar; Kudüs adı da aynı kökten gelir ve aslında şehri değil mâbedi ifade eder. Surlarla çevrili eski şehir, içindeki 220 tarihî anıtla birlikte 1981'den beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde, 1982'den bu yana da Tehlike Altındaki Dünya Mirası listesindedir.

Şehir 638'de (h. 17) barış antlaşmasıyla Hz. Ömer'e teslim edildi; antlaşma halkın can ve mal güvenliğini, din ve ibadet hürriyetini güvenceye alıyordu. Emevîler döneminde Kubbetü's-Sahra (691) ve Mescid-i Aksâ inşa edildi. 1099'da Haçlıların eline geçen şehri Selâhaddîn-i Eyyûbî 1187'de geri aldı. Memlükler şehri medrese ve sebillerle donattı; 1516'dan 1917'ye kadar süren Osmanlı idaresinde Kanûnî Sultan Süleyman bugün ayakta olan surları 1536–1540 yıllarında yaptırdı.

1917'de İngiliz işgaline giren Kudüs, 1948'de ikiye bölündü; eski şehri de kapsayan doğu kesimi 1967 savaşından bu yana İsrail'in denetimindedir ve şehrin statüsü uluslararası alanda tartışmalıdır. Harem-i Şerif'e giriş başta olmak üzere ziyaret koşulları sık değiştiğinden seyahat öncesinde resmî kaynakların kontrol edilmesi gerekir.

Kur'an'da İsrâ sûresinin ilk âyetinde Hz. Peygamber'in bir gece Mescid-i Harâm'dan Mescid-i Aksâ'ya götürüldüğü bildirilir; İslam âlimleri bu mescidin Kudüs'teki Beytülmakdis olduğunda ittifak eder. Hicretten sonra 16–17 ay boyunca Müslümanlar namazda Kudüs'e yöneldi.

Buhârî ve Müslim'in naklettiği hadise göre ibadet amacıyla yolculuk yapılması teşvik edilen üç mescitten biri Mescid-i Aksâ'dır. Şehir ayrıca Emevî, Eyyûbî, Memlük ve Osmanlı dönemlerinden kalan yapılarıyla İslam mimarisinin en eski ve en katmanlı örneklerini barındırır.