Cidde

Cidde, Suudi Arabistan'ın batısında, Kızıldeniz kıyısında, Mekke'nin kuş uçuşu yaklaşık 70 km batısında yer alan liman şehridir. Klasik kaynaklarda adı “kıyı” anlamına gelen Cüdde şeklinde geçer. Şehrin önemi, Hz. Osman döneminde güneydeki Şuaybe limanının yerine Mekke'nin limanı yapılmasıyla arttı.

Memlük ve Osmanlı dönemlerinde Hint Okyanusu ticaretinin ve hac trafiğinin kavşağı olan şehir, 16. yüzyılın başında Portekiz saldırılarına karşı surlarla korundu. 19. yüzyılın ikinci yarısında zengin tüccarların yaptırdığı, ahşap cumbalı (revşen) mercan taşı evler bugün Tarihi Cidde'nin simgesidir; bu doku 2014'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Osmanlı döneminde Cidde önce sancak, ardından Habeş eyaletinin merkezi oldu; son dönemde merkezi Mekke olan Hicaz vilayetine bağlı bir sancaktı. Evliya Çelebi şehrin limanını, kalesini ve su ihtiyacının sarnıçlarla karşılandığını anlatır.

TDV'ye göre 1925 boyunca kuşatılan şehir 22 Aralık 1925'te Abdülazîz b. Suûd'un eline geçti; İngiltere, 20 Mayıs 1927'de imzalanan Cidde Antlaşması ile Abdülazîz'in yönetiminin bağımsızlığını tanıdı. Cidde bugün havalimanı ve Mekke'ye uzanan Haremeyn Hızlı Treni ile umre ve hac yolculuklarının başlıca giriş noktasıdır. Şehirde, Hz. Havvâ'ya nisbet edilen ve 1928'de yıkılan bir kabir yapısı nedeniyle onun adıyla anılan eski bir mezarlık da vardır; bu nisbetin sahih bir dayanağı yoktur.

UNESCO'ya göre Tarihi Cidde, Kızıldeniz'in iki yakasında bir zamanlar yaygın olan mimari geleneğin ayakta kalan son büyük örneğidir; şehrin hacla bağı sokak düzeninde, ribât ve vekâlelerde ve evlerin mimarisinde okunur.

Deniz yoluyla gelen hacıların Mekke'ye ulaşmadan önceki son durağı olması, Cidde'ye yüzyıllar boyunca Asya, Afrika ve Ortadoğu'dan gelen Müslümanların yerleştiği çok kültürlü bir yapı kazandırdı.