Uluğ Bey Rasathanesi
Uluğ Bey Rasathanesi nedir?
Uluğ Bey Rasathanesi, Timurlu hükümdarı Uluğ Bey'in 1420'lerde Semerkant yakınındaki Kûhek tepesinde kurdurduğu gözlemevidir. Günümüze, meridyen gözlemleri için kullanılan dev mermer yayın yer altındaki bölümü ulaşmıştır.
Neden önemli?
TDV İslâm Ansiklopedisi, Semerkant Rasathanesi'ni modern öncesi dönemde kurulmuş en önemli astronomi kurumlarından biri olarak tanımlar. Kaynaklara göre silindir biçimli, üç katlı ve yaklaşık 30 metre yüksekliğindeki binanın merkezinde yaklaşık 40 metre yarıçaplı bir meridyen yayı bulunuyordu.
Rasathanede Kâşî, Kadızâde-i Rûmî ve Ali Kuşçu gibi astronomlar çalıştı. Buradaki gözlemlerin en önemli ürünü, sabit yıldızların koordinatlarını da içeren Zîc-i Uluğ Bey'dir; eser geniş bir coğrafyada kabul gördü, Türkçe dahil çeşitli dillerde şerhleri yazıldı ve 17. yüzyıldan itibaren Avrupa dillerine çevrildi. Özbekistan resmî turizm portalı katalogdaki yıldız sayısını 1018 olarak verir.
Tarihi
1420'ler
Uluğ Bey rasathaneyi kurdurur; kaynaklar inşaat için 1420–1429 arasında farklı tarihler verir.
1437
Zîc-i Uluğ Bey'in bu yıl tamamlandığı genel olarak kabul edilir; Uluğ Bey ölümüne kadar üzerinde çalışır.
1449
Uluğ Bey'in öldürülmesinden sonra rasathane bir süre daha kullanılır, ardından giderek harap olur.
1908
Arkeolog V. L. Vyatkin rasathanenin yerini ve meridyen yayının yer altındaki bölümünü ortaya çıkarır.
Ziyaret ederken
Pratik bilgiler
- Rasathane, Registan'ın yaklaşık 3,5 km kuzeydoğusundadır; Afrasiyab ile aynı güzergâhta taksiyle ziyaret edilebilir.
Konum ve yakındaki yerler
39.67470, 67.00560 · OpenStreetMap'te aç
Yakındaki ziyaret noktaları
Arkeolojik AlanSemerkant1,6 km
Afrasiyab Ören Yeri
Afrasiyab, MÖ 7. yüzyılda kurulan ve 1220'de Moğollarca yıkılan eski Semerkant'ın kalıntılarının bulunduğu, müzesiyle birlikte gezilen ören yeridir.
TürbeSemerkant2,0 km
Şâh-ı Zinde
Şâh-ı Zinde, Afrasiyab'ın yamacında Kusem b. Abbas'a nispet edilen türbenin çevresinde 11.–19. yüzyıllarda oluşan çinili türbeler sokağıdır.
CamiSemerkant2,7 km
Bibi Hanım Camii
Bibi Hanım Camii, Timur'un Hindistan seferi dönüşü 1399'da başlattığı, 167 × 109 metrelik ölçüleriyle Orta Asya'nın en büyük camilerinden olan cuma camisidir.
TürbeSemerkant2,8 km
İmam Mâtürîdî Türbesi
İmam Mâtürîdî Türbesi, Mâtürîdiyye kelâm ekolünün kurucusunun Semerkant'taki Çâkerdîze mezarlığında bulunan kabri üzerine 2000'de yapılan türbedir.
MedreseSemerkant3,3 km
Şirdar Medresesi
Registan'daki Şirdar Medresesi, 1619–1636'da Uluğ Bey Medresesi örnek alınarak yapılan ve taç kapısındaki kaplan-güneş panosuyla tanınan medresedir.
MedreseSemerkant3,4 km
Tillakârî Medresesi
Registan'ın kuzey yakasını kapatan Tillakârî Medresesi, 1646–1660'ta Timurlu tarzında inşa edilen ve meydanı tamamlayan üçüncü medresedir.
Mesafeler kuş uçuşudur; yürüme mesafesi daha uzun olabilir.
Bu mekânın yer aldığı rotalar
- 5 gün (Şehrisebz'siz 4 gün)
Semerkant · Şehrisebz · Buhara
Semerkant–Buhara İslam Medeniyeti Rotası
Beş günde Semerkant, Şehrisebz ve Buhara: Timurlu anıtları, İmam Buhârî ve Mâtürîdî türbeleri, Sâmânî ve Karahanlı yapıları, Bahâeddîn Nakşibend Külliyesi.
- Durak
- 23
- Mesafe
- ~356 km
- Ulaşım
- Şehir içinde yürüyüş ve taksi; Semerkant–Şehrisebz ve Semerkant–Buhara arasında karayolu veya tren (güncel sefer bilgisini resmî kaynaklardan kontrol edin)
- 1 gün
Semerkant
Semerkant'ta 1 Gün
Semerkant'ta bir günde Gûr-i Emîr, Registan, İmam Mâtürîdî Türbesi, Bibi Hanım Camii, Şâh-ı Zinde, Afrasiyab ve Uluğ Bey Rasathanesi.
- Durak
- 7
- Mesafe
- ~6,0 km
- Ulaşım
- Yürüyüş + taksi
Kaynaklar ve Referanslar
- 1Semerkant Rasathânesi (TDV İslâm Ansiklopedisi)
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (TDV İSAM) · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 2Through the thorns to the Stars. Ulugbek Observatory (Uzbekistan Travel)
Özbekistan Ulusal Turizm Bilgi Merkezi — Uzbekistan Travel · Resmî turizm kurumu · İngilizce · uzbekistan.travel · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 3Samarkand – Crossroad of Cultures (UNESCO Dünya Mirası Merkezi)
UNESCO World Heritage Centre · UNESCO · İngilizce · whc.unesco.org · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
Bilgiler son olarak 24 Eylül 2026 tarihinde kontrol edildi.
Fotoğraf: Petar Milošević · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Semerkant'ta keşfetmeye devam edin
TürbeSemerkant
Gûr-i Emîr Türbesi
Gûr-i Emîr, Timur'un ve Timurlu hanedanının önde gelen üyelerinin Semerkant'taki türbesi; yivli mavi kubbesiyle şehrin simgelerindendir.
TürbeSemerkant
İmam Buhârî Külliyesi
İmam Buhârî Külliyesi, Sahîh-i Buhârî müellifinin Semerkant yakınındaki Hartenk köyündeki kabri çevresinde kurulan, 2026'da genişletilen ziyaret merkezidir.
MeydanSemerkant
Registan Meydanı
Semerkant'ın kalbindeki Registan, Uluğ Bey (1417–1420), Şirdar ve Tillakârî medreselerinin çevrelediği ve şehrin simgesi olan tarihî meydandır.
MedreseSemerkant
Uluğ Bey Medresesi
Registan'daki Uluğ Bey Medresesi, 1417–1420'de Timur'un torunu Uluğ Bey'in yaptırdığı, dinî ilimlerle birlikte matematik ve astronominin okutulduğu medresedir.