Bibi Hanım Camii nedir?
Bibi Hanım Camii, Semerkant'ta Timur'un 1399–1404 yılları arasında yaptırdığı dev cuma camisidir. Adını Timur'un eşi Saray Mülk Hanım'ın halk arasındaki lakabından alır; dört eyvanlı planı ve yüksek kubbeleriyle Timurlu gücünü simgeler.
Neden önemli?
TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre cami, Timur'un Hindistan seferinde (1398–1399) kazandığı zaferlerin hatırasını yaşatmak için bir cami-medrese külliyesi olarak tasarlandı. Dış ölçüleri 167 × 109 metre, iç avlusu 87 × 63 metredir; ana ibadet mekânının önündeki taç kapı 41 metreye ulaşır.
UNESCO, Bibi Hanım Camii'ni Registan ile birlikte Akdeniz'den Hint alt kıtasına kadar İslam mimarisinin gelişiminde belirleyici rol oynayan yapılar arasında sayar. Yapı kısa sürede depremler ve ihmal nedeniyle harap olmuş; eski görünümüne kavuşturulması için 20. yüzyılda restorasyonuna başlanmıştır.
Tarihi
Mayıs 1399
Timur, Hindistan seferi dönüşü caminin yerini belirleyerek inşaatı başlatır.
1400–1404
Timur'un batı seferi sırasında inşaatı eşi Saray Mülk Hanım denetler.
1404
Seferden dönen Timur taç kapıyı beğenmeyerek yıktırır ve daha büyüğünü yaptırır; bina büyük ölçüde tamamlanır.
15.–19. yüzyıllar
Depremler ve bakımsızlıkla yapı giderek harabeye döner.
20. yüzyıl
Yapıyı eski görünümüne kavuşturmak için restorasyon çalışmaları başlar.
Ziyaret ederken
Pratik bilgiler
- Caminin karşısında Saray Mülk Hanım'ın türbesi bulunur; Şâh-ı Zinde'ye yürüyerek devam edilebilir.
Ziyaret adabı
- Özbekistan resmî turizm portalı, dinî mekânları ziyaret eden kadınların omuz, sırt ve bacaklarını örtmesini önerir. Camilerde erkeklerin de uzun kıyafet tercih etmesi uygun olur.
Konum ve yakındaki yerler
39.66060, 66.97970 · OpenStreetMap'te aç
Yakındaki ziyaret noktaları
MedreseSemerkant650 m
Tillakârî Medresesi
Registan'ın kuzey yakasını kapatan Tillakârî Medresesi, 1646–1660'ta Timurlu tarzında inşa edilen ve meydanı tamamlayan üçüncü medresedir.
MedreseSemerkant700 m
Şirdar Medresesi
Registan'daki Şirdar Medresesi, 1619–1636'da Uluğ Bey Medresesi örnek alınarak yapılan ve taç kapısındaki kaplan-güneş panosuyla tanınan medresedir.
TürbeSemerkant750 m
Şâh-ı Zinde
Şâh-ı Zinde, Afrasiyab'ın yamacında Kusem b. Abbas'a nispet edilen türbenin çevresinde 11.–19. yüzyıllarda oluşan çinili türbeler sokağıdır.
MeydanSemerkant750 m
Registan Meydanı
Semerkant'ın kalbindeki Registan, Uluğ Bey (1417–1420), Şirdar ve Tillakârî medreselerinin çevrelediği ve şehrin simgesi olan tarihî meydandır.
MedreseSemerkant800 m
Uluğ Bey Medresesi
Registan'daki Uluğ Bey Medresesi, 1417–1420'de Timur'un torunu Uluğ Bey'in yaptırdığı, dinî ilimlerle birlikte matematik ve astronominin okutulduğu medresedir.
TürbeSemerkant900 m
İmam Mâtürîdî Türbesi
İmam Mâtürîdî Türbesi, Mâtürîdiyye kelâm ekolünün kurucusunun Semerkant'taki Çâkerdîze mezarlığında bulunan kabri üzerine 2000'de yapılan türbedir.
Mesafeler kuş uçuşudur; yürüme mesafesi daha uzun olabilir.
Bu mekânın yer aldığı rotalar
- 5 gün (Şehrisebz'siz 4 gün)
Semerkant · Şehrisebz · Buhara
Semerkant–Buhara İslam Medeniyeti Rotası
Beş günde Semerkant, Şehrisebz ve Buhara: Timurlu anıtları, İmam Buhârî ve Mâtürîdî türbeleri, Sâmânî ve Karahanlı yapıları, Bahâeddîn Nakşibend Külliyesi.
- Durak
- 23
- Mesafe
- ~356 km
- Ulaşım
- Şehir içinde yürüyüş ve taksi; Semerkant–Şehrisebz ve Semerkant–Buhara arasında karayolu veya tren (güncel sefer bilgisini resmî kaynaklardan kontrol edin)
- 1 gün
Semerkant
Semerkant'ta 1 Gün
Semerkant'ta bir günde Gûr-i Emîr, Registan, İmam Mâtürîdî Türbesi, Bibi Hanım Camii, Şâh-ı Zinde, Afrasiyab ve Uluğ Bey Rasathanesi.
- Durak
- 7
- Mesafe
- ~6,0 km
- Ulaşım
- Yürüyüş + taksi
Kaynaklar ve Referanslar
- 1Bîbî Hanım Camii (TDV İslâm Ansiklopedisi)
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (TDV İSAM) · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 2Bibi-Khanym Mosque (Uzbekistan Travel)
Özbekistan Ulusal Turizm Bilgi Merkezi — Uzbekistan Travel · Resmî turizm kurumu · İngilizce · uzbekistan.travel · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 3Samarkand – Crossroad of Cultures (UNESCO Dünya Mirası Merkezi)
UNESCO World Heritage Centre · UNESCO · İngilizce · whc.unesco.org · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
Bilgiler son olarak 24 Eylül 2026 tarihinde kontrol edildi.
Semerkant'ta keşfetmeye devam edin
TürbeSemerkant
Gûr-i Emîr Türbesi
Gûr-i Emîr, Timur'un ve Timurlu hanedanının önde gelen üyelerinin Semerkant'taki türbesi; yivli mavi kubbesiyle şehrin simgelerindendir.
TürbeSemerkant
İmam Buhârî Külliyesi
İmam Buhârî Külliyesi, Sahîh-i Buhârî müellifinin Semerkant yakınındaki Hartenk köyündeki kabri çevresinde kurulan, 2026'da genişletilen ziyaret merkezidir.
Bilim MirasıSemerkant
Uluğ Bey Rasathanesi
Uluğ Bey Rasathanesi, 1420'lerde Semerkant'ta kurulan ve Zîc-i Uluğ Bey'deki yıldız kataloğunun hazırlandığı ortaçağın en önemli gözlemevlerinden biridir.
Arkeolojik AlanSemerkant
Afrasiyab Ören Yeri
Afrasiyab, MÖ 7. yüzyılda kurulan ve 1220'de Moğollarca yıkılan eski Semerkant'ın kalıntılarının bulunduğu, müzesiyle birlikte gezilen ören yeridir.