Şehrisebz

Şehrisebz, Semerkant'ın güneyinde, Kaşkaderya vilayetinde yer alan tarihî şehirdir. Ortaçağ kaynaklarında Keş adıyla geçer; bugünkü adı Farsça "yeşil şehir" anlamına gelir. Semerkant ile Belh arasındaki ticaret yolunun üzerinde bulunması, şehre erken ortaçağda önem kazandırdı.

Timur, Keş yakınındaki Hoca Ilgar köyünde doğdu ve bu bölgede yetişti. 1380'de Ak Saray'ın inşasına başlatan Timur, Keş'i yeniden imar ettirdi; şehirde aile üyeleri için türbeler ve Şeyh Şemseddîn Külâl'in kabri üzerine yapılar yükseldi. Torunu Uluğ Bey 15. yüzyılın ilk yarısında Kök Gümbez Camii'ni yaptırdı.

Şehrin tarihî merkezinde Timurlu dönemine ait üç ana topluluk bulunur: yalnızca dev giriş kapısının ayakları kalan Ak Saray; hanedan mensupları için tasarlanan ve UNESCO'nun Timur için hazırlanmış beyaz mermer mezarı Orta Asya'nın en güzel anıt mezarlarından saydığı Dârüssiyâde (Dorus Saodat); ve Şemseddîn Külâl'in kabri, Gümbez-i Seyyidân türbesi ile Kök Gümbez Camii'nden oluşan Dorüt Tilâvet. Sekizgen planlı Çarsu kapalı çarşısı ve hâlâ kullanılan tarihî hamam da aynı dokunun parçasıdır.

Şehrisebz Tarihî Merkezi 2000'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. UNESCO'nun resmî sayfasına göre alan 2016'dan bu yana Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi'nde yer almaktadır.

UNESCO, Ak Saray'ın ve Timur için hazırlanan mermer mezarın, bölge mimarisini derinden etkileyen bir üslubun seçkin örnekleri olduğunu vurgular. Şehrisebz, Semerkant–Buhara rotasına bir günlük ek olarak Timurlu mirasını tamamlar.