Kubbetü's-Sahra nedir?
Kubbetü's-Sahra, Harem-i Şerif'in en yüksek noktasındaki kutsal kayanın (Sahre) üzerine inşa edilmiş, altın renkli kubbesiyle tanınan sekizgen planlı yapıdır. Emevî Halifesi Abdülmelik b. Mervân döneminde 685–691 yılları arasında yapıldı; TDV'ye göre bir camiden çok ziyaretgâh olarak planlanmıştır.
Neden önemli?
Yapı, kûfî kitâbesiyle tarihlenen ve temel biçimini koruyan en eski İslam anıtlarından biridir. Sekizgen planı Suriye ve Filistin'deki erken Hristiyan merkezî yapılarından esinlenir; iç mekândaki altın zeminli cam mozaikler Bizans ve Sâsânî etkileri taşır ve figür içermez.
Ahşap iç kubbenin çapı 20,44 m'dir. Dış cephedeki orijinal mozaikler Kanûnî Sultan Süleyman döneminde 1545–1552 yıllarında çinilerle değiştirildi; bugünkü dış görünüm büyük ölçüde bu Osmanlı onarımını yansıtır.
İç frizdeki mozaik kitâbelerde Hz. Îsâ'ya salât ile teslis inancını reddeden Âl-i İmrân ve Nisâ sûrelerinden âyetler yer alır; bu metinler yapının yeni dinin Kudüs'teki varlığını vurgulamak amacıyla yapıldığı görüşünü destekler.
Tarihi
638
Hz. Ömer, Kudüs'ü teslim aldıktan sonra çöplük haline gelmiş Sahre'nin çevresini temizletti.
685–691 (h. 66–72)
Abdülmelik b. Mervân'ın görevlendirdiği Recâ b. Hayve ile Yezîd b. Sellâm yapıyı inşa etti.
9. yüzyıl
Abbâsî Halifesi Me'mûn kitâbedeki Abdülmelik'in adını sildirip kendi adını yazdırdı, fakat 72 (691) tarihine dokunmadı.
1099–1187
Haçlılar yapıyı Templum Domini adıyla kiliseye çevirdi; Selâhaddîn-i Eyyûbî 1187'de Haçlı eklerini kaldırdı.
1545–1552
Kanûnî Sultan Süleyman döneminde dış cephe mozaikleri çinilerle kaplandı.
1876
Siperlikteki Yâsîn sûresini içeren çini yazı kuşağı yerleştirildi; kitâbede Hattat Mehmed Şefik'in adı okunur.
İslami önemi
Kayanın, Hz. Peygamber'in Mi'râc'a yükseldiği yer olduğu geleneksel olarak kabul edilir. Bununla birlikte TDV'ye göre hadis âlimleri Mi'râc'ın doğrudan Sahre'den başladığına, kayanın boşlukta durduğuna ve üzerinde Hz. Peygamber'in ayak izi bulunduğuna dair rivayetleri zayıf veya uydurma sayar.
TDV'ye göre Sahre'nin faziletine dair sahih kabul edilen bazı rivayetler de vardır (İbn Mâce, “Tıb”, 8); Sahre, ziyaret için yolculuk yapılan üç mescitten biri olan Mescid-i Aksâ'nın içinde yer alır.
Bilgilerin dayanağı
Hassas bilgileri dayanak seviyeleriyle ayrı gösteriyoruz. Seviyeler nasıl belirleniyor?
- Kesinliği tartışmalı
Sahre, geleneksel olarak Hz. Peygamber'in Mi'râc'a yükseldiği yer olarak anılır.[1,2]
MWNF bu görüşü İslam inancı olarak aktarır; TDV ise Mi'râc'ın doğrudan Sahre'den başladığına ve kaya üzerinde ayak izi bulunduğuna dair rivayetlerin zayıf veya uydurma sayıldığını belirtir.
- Kesinliği tartışmalı
Yapının, Abdullah b. Zübeyr döneminde hacca alternatif olarak yaptırıldığı ileri sürülmüştür.[1]
Rivayet Ya'kûbî'ye dayanır; Ya'kûbî'nin Emevî aleyhtarı tutumu ve çağdaş kaynakların haccın engellendiğinden söz etmemesi nedeniyle şüpheyle karşılanır (TDV).
Ziyaret ederken
Pratik bilgiler
- Yapı Harem-i Şerif'in ortasındaki yükseltilmiş terastadır; terasa dört yönden merdivenlerle çıkılır.
- Kayanın altındaki küçük mağaraya, yapının içinden güneydoğu pâyesinin yanındaki merdivenle inilir.
Ziyaret adabı
- Yapıya ayakkabıyla girilmez; içeride sessiz olun.
Galeri
Konum ve yakındaki yerler
31.77806, 35.23528 · OpenStreetMap'te aç
Yakındaki ziyaret noktaları
Minare ve AnıtKudüs50 m
Kubbetü's-Silsile
Kubbetü's-Sahra'nın hemen doğusunda, Emevî döneminde 691–692'de yapıldığı kabul edilen yanları açık kubbe; Harem-i Şerif'in en eski yapılarından.
Kutsal AlanKudüs50 m
Mescid-i Aksa (Harem-i Şerif)
Kudüs'te Kubbetü's-Sahra ve Kıble Mescidi'ni içine alan, Kur'an'da İsrâ hadisesiyle anılan ve Müslümanların ilk kıblesi olan surlu kutsal alan.
Sebil ve ÇeşmeKudüs100 m
Kayıtbay Sebili
Memlük Sultanı Kayıtbay'ın Harem-i Şerif'in batı kesiminde yeniden yaptırdığı, oymalı taş kubbesiyle Kahire dışındaki Memlük mimarisinin seçkin örneği sebil.
Arkeolojik AlanKudüs150 m
Burak Duvarı
Harem-i Şerif'in batı istinat duvarının bir bölümü; Müslümanlarca Burak'la ilişkilendirilir, Yahudiler için en kutsal ibadet yeridir.
CamiKudüs200 m
Kıble Mescidi
Harem-i Şerif'in güneyindeki gri kubbeli ana cami; Emevîler döneminde yapıldı, bugünkü planı büyük ölçüde 1034 depremi sonrası Fâtımî onarımına dayanır.
MescitKudüs250 m
Mervânî Mescidi
Harem-i Şerif'in güneydoğusundaki yeraltı tonozlu salon; halk arasında “Süleyman'ın ahırları” diye bilinir, 1996'dan beri namazgâh olarak kullanılır.
Mesafeler kuş uçuşudur; yürüme mesafesi daha uzun olabilir.
Bu mekânın yer aldığı rotalar
- Yarım gün – 1 gün
Kudüs
Kudüs Harem-i Şerif Rotası
Şam Kapısı'ndan başlayıp Kubbetü's-Sahra, Kıble Mescidi ve Mervânî Mescidi üzerinden Bâbürrahme Mezarlığı'na uzanan yarım günlük–bir günlük yürüyüş rotası.
- Durak
- 9
- Mesafe
- ~2,1 km
- Ulaşım
- Yürüyüş
Sık sorulan sorular
Altın kubbeli yapı Mescid-i Aksa mı?
Hayır. Altın kubbeli yapı Kubbetü's-Sahra'dır; Kıble Mescidi ise Harem'in güney ucundaki gri kubbeli camidir. Her ikisi de geniş anlamda Mescid-i Aksâ'nın, yani Harem-i Şerif'in parçasıdır.
Kaynaklar ve Referanslar
- 1Kubbetü's-Sahre — TDV İslâm Ansiklopedisi
TDV İslâm Araştırmaları Merkezi · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 2Dome of the Rock — Discover Islamic Art
Museum With No Frontiers (MWNF) · Müze · İngilizce · islamicart.museumwnf.org · Erişim: 24 Eylül 2026
- 3Abdülmelik b. Mervân — TDV İslâm Ansiklopedisi
TDV İslâm Araştırmaları Merkezi · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 4Old City of Jerusalem and its Walls — UNESCO World Heritage Centre
UNESCO World Heritage Centre · UNESCO · İngilizce · whc.unesco.org · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 5Yurt Dışı Seyahat Duyuruları
T.C. Dışişleri Bakanlığı · Resmî kurum · Türkçe · mfa.gov.tr · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 6İsrail'e ve Filistin'e Yönelik Güvenlik ve Seyahat Duyurusu, 7 Ekim 2023
T.C. Dışişleri Bakanlığı · Resmî kurum · Türkçe · mfa.gov.tr · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
Bilgiler son olarak 24 Eylül 2026 tarihinde kontrol edildi.
Fotoğraf: Godot13 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Kudüs'te keşfetmeye devam edin
MezarlıkKudüs
Bâbürrahme Mezarlığı
Harem-i Şerif'in doğu suru boyunca uzanan tarihî Müslüman mezarlığı; Şeddâd b. Evs ve Ubâde b. Sâmit gibi sahabilerin kabirleri burada gösterilir.
Kale ve SurKudüs
Kudüs Surları
Kanûnî Sultan Süleyman'ın 1536–1540'ta yaptırdığı, eski Kudüs'ü çevreleyen 3 km'yi aşkın, 34 kuleli ve yedi kapılı Osmanlı surları.
CamiKudüs
Hz. Ömer Mescidi (Kudüs)
Kıyâme Kilisesi'nin güney avlusunun karşısında, Hz. Ömer'in kilise dışında namaz kıldığı rivayet edilen yerde Eyyûbî döneminde yapılan küçük cami.
Kale ve SurKudüs
Şam Kapısı (Kudüs)
Kudüs surlarının kuzeyindeki en işlek ve süslü kapı; bugünkü yapı Kanûnî dönemine aittir, altında Roma dönemi kapısının kalıntıları görülür.