Mescid-i Aksa (Harem-i Şerif)
المسجد الأقصى
Mescid-i Aksa (Harem-i Şerif) nedir?
Mescid-i Aksa, dar anlamda Kudüs'teki Kıble Mescidi'ni, geniş anlamda ise Kubbetü's-Sahra'yı da içine alan ve Harem-i Şerif denilen surlu kutsal alanın tamamını ifade eder. Kur'an'da İsrâ sûresinin ilk âyetinde adı geçer; Müslümanlar hicretten sonra bir süre namazda bu yöne yönelmiştir.
Neden önemli?
Mescid-i Aksâ, Kur'an'da Hz. Peygamber'in gece yolculuğunun (İsrâ) varış noktası olarak anılır. Buhârî ile Müslim'in naklettiği hadise göre ibadet için yolculuk yapılması teşvik edilen üç mescitten biridir; diğer ikisi Mescid-i Harâm ve Mescid-i Nebevî'dir.
Alan, yaklaşık 145.000 m²'lik yükseltilmiş bir platform üzerindedir; TDV'ye göre kuzey kenarı 321, güney kenarı 283, doğu kenarı 474, batı kenarı 490 m uzunluğundaki surlarla çevrilidir. İçinde Kubbetü's-Sahra ve Kıble Mescidi'nin yanı sıra kubbe, sebil, medrese, minare ve kapılardan oluşan 90'dan fazla yapı bulunur.
Platform üç seviyeden oluşur: zemin seviyesinde Mervânî Mescidi ve Rahmet Kapısı, orta seviyede Kıble Mescidi ile batı ve kuzey revakları, en üst terasta ise Kubbetü's-Sahra ve çevresindeki küçük kubbeler yer alır.
Tarihi
m.ö. 10. yüzyıl
Ahd-i Atîk'e göre Hz. Süleyman bu tepede ilk mâbedi inşa ettirdi; İslam kaynakları da mescidin yerinin belirlenmesini Hz. Dâvûd ve Hz. Süleyman'la ilişkilendirir.
70
Roma ordusu Kudüs'ü ele geçirdi; Hirodes'in genişlettiği mâbed yakılıp yıkıldı.
638 (h. 17)
Hz. Ömer şehri teslim aldı, molozlar altında kalan alanı temizletti ve Sahre'nin güneyindeki düzlükte namaz kıldırıp basit bir mescit yaptırdı.
691 (h. 72)
Abdülmelik b. Mervân Kubbetü's-Sahra'yı tamamlattı; Kıble Mescidi de Emevîler döneminde inşa edildi.
1099–1187
Haçlı işgalinde Kubbetü's-Sahra kiliseye, Kıble Mescidi saray ve Templier karargâhına dönüştürüldü; Selâhaddîn-i Eyyûbî 1187'de alanı yeniden İslam ibadetine açtı.
16. yüzyıl
Kanûnî Sultan Süleyman Kubbetü's-Sahra'yı onarttı ve dış cephesini çinilerle kaplattı; Osmanlı onarımları 20. yüzyıla kadar sürdü.
21 Ağustos 1969
Kıble Mescidi'nde çıkarılan yangında Nûreddin Zengî'nin yaptırdığı ahşap minber yandı.
İslami önemi
İsrâ âyeti (17/1) Mescid-i Aksâ'nın çevresinin “mübarek kılındığını” bildirir. Bir hadiste Mescid-i Aksâ, Mescid-i Harâm'dan sonra yeryüzünde ibadet için yapılan ikinci mescit olarak anılır (Buhârî, “Enbiyâ”, 10, 40; Müslim, “Mesâcid”, 1-2).
Müslim'in rivayetine göre Hz. Peygamber İsrâ gecesi burada, aralarında Hz. İbrâhim, Hz. Mûsâ ve Hz. Îsâ'nın da bulunduğu peygamberlere imam olarak namaz kıldırmıştır.
Bilgilerin dayanağı
Hassas bilgileri dayanak seviyeleriyle ayrı gösteriyoruz. Seviyeler nasıl belirleniyor?
- Dinî kaynaklarda geçen
Kur'an'da (İsrâ 17/1) anılan Mescid-i Aksâ, Kudüs'teki Beytülmakdis'tir.[1,3]
İslam âlimleri bu konuda ittifak halindedir (TDV).
- Dinî kaynaklarda geçen
Mescid-i Aksâ, ibadet amacıyla yolculuk yapılması teşvik edilen üç mescitten biridir.[1]
Buhârî, “Fazlü's-salât fî mescidi Mekke ve'l-Medîne”, 1; Müslim, “Hac”, 511-513.
Ziyaret ederken
Pratik bilgiler
- Kubbetü's-Sahra, Kıble Mescidi ve Mervânî Mescidi'ni acele etmeden görmek için en az yarım gün ayırın.
- Namaz vakitlerinde turistik gezi yapılmaz; ziyaretinizi vakitlere göre planlayın.
- Giriş kapıları ve saatler değişebildiğinden gitmeden önce güncel durumu teyit edin.
Ziyaret adabı
- Cami adabına uygun, omuzları ve dizleri örten kıyafet; kadınlar için başörtüsü.
- Kapalı ibadet mekânlarına ayakkabıyla girilmez.
- Namaz kılanların önünden geçmeyin ve sessiz olun.
Galeri
Konum ve yakındaki yerler
31.77800, 35.23600 · OpenStreetMap'te aç
Yakındaki ziyaret noktaları
Minare ve AnıtKudüs50 m
Kubbetü's-Silsile
Kubbetü's-Sahra'nın hemen doğusunda, Emevî döneminde 691–692'de yapıldığı kabul edilen yanları açık kubbe; Harem-i Şerif'in en eski yapılarından.
MescitKudüs50 m
Kubbetü's-Sahra
Emevî Halifesi Abdülmelik'in 691'de tamamlattığı, Sahre denilen kutsal kayayı örten sekizgen yapı; İslam mimarisinin ayakta kalan en eski anıtlarından.
Sebil ve ÇeşmeKudüs150 m
Kayıtbay Sebili
Memlük Sultanı Kayıtbay'ın Harem-i Şerif'in batı kesiminde yeniden yaptırdığı, oymalı taş kubbesiyle Kahire dışındaki Memlük mimarisinin seçkin örneği sebil.
MescitKudüs200 m
Mervânî Mescidi
Harem-i Şerif'in güneydoğusundaki yeraltı tonozlu salon; halk arasında “Süleyman'ın ahırları” diye bilinir, 1996'dan beri namazgâh olarak kullanılır.
Arkeolojik AlanKudüs200 m
Burak Duvarı
Harem-i Şerif'in batı istinat duvarının bir bölümü; Müslümanlarca Burak'la ilişkilendirilir, Yahudiler için en kutsal ibadet yeridir.
CamiKudüs200 m
Kıble Mescidi
Harem-i Şerif'in güneyindeki gri kubbeli ana cami; Emevîler döneminde yapıldı, bugünkü planı büyük ölçüde 1034 depremi sonrası Fâtımî onarımına dayanır.
Mesafeler kuş uçuşudur; yürüme mesafesi daha uzun olabilir.
Bu mekânın yer aldığı rotalar
- Yarım gün – 1 gün
Kudüs
Kudüs Harem-i Şerif Rotası
Şam Kapısı'ndan başlayıp Kubbetü's-Sahra, Kıble Mescidi ve Mervânî Mescidi üzerinden Bâbürrahme Mezarlığı'na uzanan yarım günlük–bir günlük yürüyüş rotası.
- Durak
- 9
- Mesafe
- ~2,1 km
- Ulaşım
- Yürüyüş
Sık sorulan sorular
Mescid-i Aksa hangi yapıdır?
Dar anlamda altın kubbeli Kubbetü's-Sahra değil, alanın güneyindeki Kıble Mescidi kastedilir. Geniş anlamda ise iki yapıyı da içine alan Harem-i Şerif'in tamamı Mescid-i Aksâ'dır; TDV İslâm Ansiklopedisi, Kâbe'ye çevresiyle Mescid-i Harâm denildiği gibi Mescid-i Aksâ'ya da çevresiyle Harem-i şerif denildiğini belirtir.
Mescid-i Aksa ne zaman kıble oldu?
Mekke döneminde namazda hangi yöne yönelindiği konusunda farklı rivayetler vardır. Hicretten sonra bir süre Kudüs'ün kıble olduğunda ise görüş birliği bulunur; genel kabule göre 16–17 ay sonra Bakara 2/144 âyetiyle kıble Kâbe'ye çevrildi (Buhârî, Müslim).
Kaynaklar ve Referanslar
- 1Mescid-i Aksâ — TDV İslâm Ansiklopedisi
TDV İslâm Araştırmaları Merkezi · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 2Kubbetü's-Sahre — TDV İslâm Ansiklopedisi
TDV İslâm Araştırmaları Merkezi · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 3Mi'rac — TDV İslâm Ansiklopedisi
TDV İslâm Araştırmaları Merkezi · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 4Kıble — TDV İslâm Ansiklopedisi
TDV İslâm Araştırmaları Merkezi · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 5Haram al-Sharif (Noble Sanctuary) — Discover Islamic Art
Museum With No Frontiers (MWNF) · Müze · İngilizce · islamicart.museumwnf.org · Erişim: 24 Eylül 2026
- 6Old City of Jerusalem and its Walls — UNESCO World Heritage Centre
UNESCO World Heritage Centre · UNESCO · İngilizce · whc.unesco.org · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 7Yurt Dışı Seyahat Duyuruları
T.C. Dışişleri Bakanlığı · Resmî kurum · Türkçe · mfa.gov.tr · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 8İsrail'e ve Filistin'e Yönelik Güvenlik ve Seyahat Duyurusu, 7 Ekim 2023
T.C. Dışişleri Bakanlığı · Resmî kurum · Türkçe · mfa.gov.tr · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
Bilgiler son olarak 24 Eylül 2026 tarihinde kontrol edildi.
Fotoğraf: Godot13 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Kudüs'te keşfetmeye devam edin
MezarlıkKudüs
Bâbürrahme Mezarlığı
Harem-i Şerif'in doğu suru boyunca uzanan tarihî Müslüman mezarlığı; Şeddâd b. Evs ve Ubâde b. Sâmit gibi sahabilerin kabirleri burada gösterilir.
Kale ve SurKudüs
Kudüs Surları
Kanûnî Sultan Süleyman'ın 1536–1540'ta yaptırdığı, eski Kudüs'ü çevreleyen 3 km'yi aşkın, 34 kuleli ve yedi kapılı Osmanlı surları.
CamiKudüs
Hz. Ömer Mescidi (Kudüs)
Kıyâme Kilisesi'nin güney avlusunun karşısında, Hz. Ömer'in kilise dışında namaz kıldığı rivayet edilen yerde Eyyûbî döneminde yapılan küçük cami.
Kale ve SurKudüs
Şam Kapısı (Kudüs)
Kudüs surlarının kuzeyindeki en işlek ve süslü kapı; bugünkü yapı Kanûnî dönemine aittir, altında Roma dönemi kapısının kalıntıları görülür.