Bağdat

Bağdat, Dicle'nin iki yakasına yayılan Irak'ın başkentidir. Abbâsî Halifesi Ebû Ca'fer el-Mansûr'un 762'de inşasına başlattığı ve Medînetüsselâm adını verdiği şehir, 1258'deki Moğol istilâsına kadar hilâfet merkezi olarak kaldı. Abbâsî döneminden ayakta kalan başlıca yapılar, Dicle kıyısındaki Müstansıriye Medresesi ile Abbâsî Sarayı diye anılan yapıdır. Dönemin tercüme ve araştırma merkezi Beytülhikme'den ziyaret edilebilecek bir bina kalmamıştır.

Şehrin ziyaret mekânları iki yakaya dağılır. Doğu yakada (Rusâfe) A'zamiyye semti, Hanefî mezhebinin kurucusu kabul edilen İmâm-ı Â'zam Ebû Hanîfe'nin türbesinin çevresinde gelişmiştir; Kādiriyye tarikatının kurucusu Abdülkādir-i Geylânî'nin dergâhı ve türbesi de bu yakadadır. Batı yakada (Kerh) Kâzımiyye semti, Mûsâ el-Kâzım ile torunu Muhammed et-Takī'nin türbeleriyle Şiî ziyaretçilerin başlıca durağıdır. Kerh yakasındaki Şeyh Ma'rûf semtinde ilk dönem sûfîlerinden Cüneyd-i Bağdâdî'ye ait olduğu kabul edilen türbe bulunur.

Şehrin yaklaşık 30 km güneydoğusundaki Selmân-ı Pâk kasabasında sahabi Selmân-ı Fârisî'nin türbesi ve Sâsânî başkenti Ktesifon'dan kalan Eyvân-ı Kisrâ yer alır; bu iki durak yarım günlük bir gezi olarak planlanabilir. Kanûnî Sultan Süleyman'ın 1534'te Bağdat'ı almasıyla başlayan Osmanlı döneminde Ebû Hanîfe türbesi yeniden inşa edildi, Geylânî türbesine vakıflar kuruldu ve Kâzımiyye'deki yarım kalan inşaat tamamlandı.

Bağdat beş asır boyunca Abbâsî hilâfetinin merkezi olarak İslam dünyasının siyasi ve ilmî başkentiydi. Hanefî ve Hanbelî mezhepleri burada doğdu; Beytülhikme'deki tercüme faaliyetleri ile Nizâmiye ve Müstansıriye medreseleri İslam eğitim tarihinin dönüm noktaları arasında yer alır.

Şehir, farklı gelenekler için önemli kabirleri bir arada barındırır: İmâm-ı Â'zam Ebû Hanîfe ile Abdülkādir-i Geylânî'nin türbeleri Sünnî dünyası, Kâzımiyye türbeleri ise Şiî dünyası için başlıca ziyaret yerleridir. Ma'rûf-i Kerhî ve Cüneyd-i Bağdâdî gibi sûfîlerin burada yaşamış olması Bağdat'ı tasavvuf tarihinin de merkezlerinden biri yapar.