Bağdat'ta Ziyaret Edilecek Dinî ve Tarihî Yerler

Bağdat'ta ziyaret edilecek başlıca dinî yerler; A'zamiyye'deki İmâm-ı Â'zam Ebû Hanîfe Türbesi, Rusâfe'deki Abdülkādir-i Geylânî Dergâhı, Kâzımiyye'deki İmam Mûsâ el-Kâzım ve Muhammed et-Takī türbeleri ile şehrin yaklaşık 30 km güneydoğusundaki Selmân-ı Fârisî Türbesi'dir. Abbâsî döneminden kalan Müstansıriye Medresesi ve Abbâsî Sarayı, şehrin beş asır boyunca hilâfet merkezi olduğu dönemin sayılı tanıklarıdır.

Bağdat neden önemli?

Abbâsî Halifesi Ebû Ca'fer el-Mansûr'un 762'de inşasına başlattığı Bağdat, 1258'deki Moğol istilâsına kadar hilâfet merkezi olarak kaldı. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Hanefî ve Hanbelî mezhepleri bu şehirde doğdu; Hârûnürreşîd döneminde kurulan ve Me'mûn zamanında kurumsallaşan Beytülhikme, tercüme hareketinin merkezi oldu. Beytülhikme'den ziyaret edilebilecek bir bina kalmamıştır; bugün bu adla anılan yapı Osmanlı dönemine aittir.

Kanûnî Sultan Süleyman 1534'te şehri aldıktan sonra Ebû Hanîfe'nin türbesini yeniden inşa ettirdi, Abdülkādir-i Geylânî'nin cami ve türbesi için vakıflar kurdu ve Kâzımiyye'de Safevîlerin yarım bıraktığı inşaatı tamamlattı. Bu nedenle şehrin bugünkü türbe mimarisinde Osmanlı döneminin izleri belirgindir.

Türbeler ve dergâhlar

İmâm-ı Â'zam Ebû Hanîfe (ö. 767), vasiyeti üzerine Hayzürân Kabristanı'na defnedildi; 1067'de kabrin üzerine ilk türbe yapıldı ve semt onun lakabından A'zamiyye adını aldı. Dicle'nin karşı yakasındaki Kâzımiyye'de, İsnâaşeriyye Şîası'nın yedinci ve dokuzuncu imamları kabul edilen Mûsâ el-Kâzım ile Muhammed et-Takī'nin kabirleri bulunur; türbe duvarına bitişik camide Hanefî fakihi İmam Ebû Yûsuf da medfundur.

Kādiriyye tarikatının kurucusu kabul edilen Abdülkādir-i Geylânî (ö. 1166) Rusâfe yakasında medfundur; türbesi, soyundan gelen Kādirî aileler ve tarikat mensupları için ortak bir ziyaret merkezidir. Kerh yakasındaki Şeyh Ma'rûf semtinde ise ilk dönem sûfîlerinden Cüneyd-i Bağdâdî'ye ait olduğu kabul edilen türbe bulunur.

• 

  Cami·Bağdat

  İmam-ı Azam Ebu Hanife Camii ve Türbesi

  Hanefî mezhebinin kurucusu Ebû Hanîfe'nin Bağdat A'zamiyye'deki kabri üzerinde, ilk türbesi 1067'de yapılan ve Kanûnî'nin 1534'te yeniden yaptırdığı külliye.

• 

  Türbe·Bağdat

  Kâzımiyye Türbesi

  Bağdat'ın Kâzımiyye semtinde, Mûsâ el-Kâzım ile torunu Muhammed et-Takī'nin kabirleri üzerinde yükselen, altın kaplı kubbeleriyle tanınan türbe.

• 

  Türbe·Bağdat

  Abdülkadir Geylani Türbesi ve Dergâhı

  Kādiriyye tarikatının kurucusu kabul edilen Abdülkādir-i Geylânî'nin (ö. 1166) Bağdat Rusâfe'deki kabri etrafında gelişen türbe, cami ve dergâh.

• Türbe·Bağdat

  Cüneyd-i Bağdadi Türbesi

  Bağdat'ın Kerh yakasındaki Şeyh Ma'rûf semtinde, ilk dönem sûfîlerinden Cüneyd-i Bağdâdî'ye (ö. 909) ait olduğu kabul edilen türbe.

Abbâsî Bağdat'ından kalanlar

Halife Müstansır-Billâh'ın 1228–1233 yıllarında yaptırdığı Müstansıriye Medresesi, dört Sünnî mezhebin fıkhının yanında Kur'an, hadis ve tıbbın da okutulduğu bir kurumdu. Yakınındaki Abbâsî Sarayı'nın işlevi tartışmalıdır: UNESCO Geçici Listesi dosyası yapıyı Halife Nâsır'a atfedilen bir saray olarak tanımlarken Şerâbiyye Medresesi adıyla da anar. Hulefâ Camii ise Abbâsî saray bölgesindeki cuma camiinin yerinde bulunur.

• 

  Medrese·Bağdat

  Müstansıriye Medresesi

  Abbâsî Halifesi Müstansır-Billâh'ın Dicle kıyısında 1228–1233'te yaptırdığı, dört Sünnî mezhebin fıkhının birlikte okutulduğu tuğla medrese.

• 

  Saray·Bağdat

  Abbasi Sarayı

  Bağdat Rusâfe'de Dicle kıyısında, 12.–13. yüzyıla tarihlenen ve Halife Nâsır'ın sarayı mı Şerâbiyye Medresesi mi olduğu tartışılan Abbâsî tuğla yapısı.

• 

  Cami·Bağdat

  Hulefa Camii

  Bağdat Rusâfe'de, Abbâsî Halifesi Müktefî'nin 902'de yaptırdığı saray camiinin yerinde bulunan, Sûku'l-Gazl adıyla da anılan tarihî minareli cami.

Medâin: Selmân-ı Pâk ve Eyvân-ı Kisrâ

Sâsânî başkenti Medâin, Mart 637'de Sa'd b. Ebû Vakkās komutasındaki ordu tarafından fethedildi. Hz. Ömer'in Medâin valiliğine atadığı sahabi Selmân-ı Fârisî burada vefat etti; kabrinin çevresinde gelişen kasaba bugün Selmân-ı Pâk adını taşır. Türbeye yaklaşık 500 m uzaklıktaki Eyvân-ı Kisrâ, fetihten sonra bir süre mescit olarak kullanılan dev Sâsânî kemeridir.

• 

  Türbe·Bağdat

  Selman-ı Farisi Türbesi

  Bağdat'ın 30 km güneydoğusunda, Selmân-ı Pâk kasabasında, Medâin valisi olarak burada vefat eden sahabi Selmân-ı Fârisî'nin türbesi.

• 

  Arkeolojik Alan·Bağdat

  Eyvan-ı Kisra

  Sâsânî başkenti Ktesifon'dan kalan dev tuğla kemer; 637'deki fetihten sonra bir süre mescit olarak kullanıldı, Selmân-ı Fârisî Türbesi'ne yakındır.

Ziyaret için pratik bilgiler

• Türbe ve camilere ayakkabılar çıkarılarak girilir; omuzları ve dizleri örten, bol kıyafet tercih edilir, kadınlardan başlarını örtmeleri beklenir.
• Cuma günleri ve dinî günlerde türbeler çok kalabalık olur; özellikle Kâzımiyye'de Muharrem ayının ilk on günü yoğundur.
• Büyük türbelerin girişlerinde güvenlik kontrolü uygulanabilir; çanta ve kamera kurallarını girişte öğrenin.
• Kâzımiyye, A'zamiyye ve Geylânî türbeleri ile Müstansıriye Medresesi bir günlük rotada birleştirilebilir; Selmân-ı Pâk için yarım gün ek zaman ayırın.