Müstansıriye Medresesi nedir?
Müstansıriye Medresesi, Bağdat'ın doğu yakasında, Dicle kıyısında Abbâsî Halifesi Müstansır-Billâh'ın yaptırdığı medresedir. Temeli 1228'de atılan yapı 1233'te tamamlandı ve 6 Nisan 1234'te halifenin katıldığı bir törenle açıldı. Dört Sünnî mezhebin fıkhının yanında Kur'an, hadis ve tıp da okutulduğu için üniversite özelliği gösteren ilk kurumlardan biri kabul edilir.
Neden önemli?
Medrese, dört mezhebe ayrılmış bölümleri, dârülhadis ve dârülkur'ân birimleriyle Abbâsî döneminin en gelişmiş eğitim kurumlarındandı. Dikdörtgen bir avlu çevresinde iki katlı olarak düzenlenen tuğla yapı, yaklaşık 105 m uzunluğu ve süslemede kireç ve sıva yerine yalnız motifli tuğla kullanılmasıyla dikkat çeker.
Yapı, Irak'ın 2014'te UNESCO Geçici Listesi'ne önerdiği, Müstansıriye'den Abbâsî Sarayı'na uzanan Rusâfe kıyı şeridinin başlangıç noktasıdır.
Tarihi
1228 (h. 625)
Halife Müstansır-Billâh döneminde temeli atıldı.
1233 (h. 630)
Yapım tamamlandı; 6 Nisan 1234'te halifenin de katıldığı törenle açıldı.
1258
Hülâgû'nun Bağdat'ı işgaliyle öğretime ara verildi; Timur'un 1392 ve 1401'deki işgallerinde de benzer kesintiler yaşandı.
1671
Medresenin ilmî amaçla kullanıldığına dair son kayıt bu yıla aittir; ardından han, gümrük, depo ve askerî amaçlarla kullanıldı.
1865
Dicle'ye bakan cephedeki kitabelerin önemli bir kısmı Sultan Abdülaziz döneminde yenilendi.
1973
Başlayan restorasyonla yapı eski planına göre onarılmaya çalışıldı.
2014
Müstansıriye ile Abbâsî Sarayı arasındaki Rusâfe kıyı şeridi Irak tarafından UNESCO Geçici Listesi'ne önerildi.
Ziyaret ederken
Pratik bilgiler
- Abbâsî Sarayı yaklaşık 1 km uzaklıktadır; iki yapı aynı yürüyüşte görülebilir.
Konum ve yakındaki yerler
33.33850, 44.38960 · OpenStreetMap'te aç
Yakındaki ziyaret noktaları
CamiBağdat750 m
Hulefa Camii
Bağdat Rusâfe'de, Abbâsî Halifesi Müktefî'nin 902'de yaptırdığı saray camiinin yerinde bulunan, Sûku'l-Gazl adıyla da anılan tarihî minareli cami.
SarayBağdat750 m
Abbasi Sarayı
Bağdat Rusâfe'de Dicle kıyısında, 12.–13. yüzyıla tarihlenen ve Halife Nâsır'ın sarayı mı Şerâbiyye Medresesi mi olduğu tartışılan Abbâsî tuğla yapısı.
TürbeBağdat1,7 km
Abdülkadir Geylani Türbesi ve Dergâhı
Kādiriyye tarikatının kurucusu kabul edilen Abdülkādir-i Geylânî'nin (ö. 1166) Bağdat Rusâfe'deki kabri etrafında gelişen türbe, cami ve dergâh.
TürbeBağdat2,3 km
Cüneyd-i Bağdadi Türbesi
Bağdat'ın Kerh yakasındaki Şeyh Ma'rûf semtinde, ilk dönem sûfîlerinden Cüneyd-i Bağdâdî'ye (ö. 909) ait olduğu kabul edilen türbe.
CamiBağdat4,7 km
İmam-ı Azam Ebu Hanife Camii ve Türbesi
Hanefî mezhebinin kurucusu Ebû Hanîfe'nin Bağdat A'zamiyye'deki kabri üzerinde, ilk türbesi 1067'de yapılan ve Kanûnî'nin 1534'te yeniden yaptırdığı külliye.
Mesafeler kuş uçuşudur; yürüme mesafesi daha uzun olabilir.
Bu mekânın yer aldığı rotalar
- 1 gün
Bağdat
Bağdat Ziyaret Rotası: Kâzımiyye, A'zamiyye ve Geylânî (1 Gün)
Bağdat'ın iki yakasındaki başlıca türbeleri ve Abbâsî yapılarını bir günde birleştiren rota: Kâzımiyye, İmâm-ı Â'zam, Geylânî ve Müstansıriye.
- Durak
- 5
- Mesafe
- ~11 km
- Ulaşım
- Taksi + kısa yürüyüşler
Kaynaklar ve Referanslar
- 1Müstansıriyye Medresesi — TDV İslâm Ansiklopedisi
TDV İslâm Araştırmaları Merkezi · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 2Historical Features of the Tigris River in Baghdad Rusafa, which extends from the school Al-Mustansiriya to the Abbasid Palace (Geçici Liste) — UNESCO World Heritage Centre
UNESCO World Heritage Centre · UNESCO · İngilizce · whc.unesco.org · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 3Abbâsîler — TDV İslâm Ansiklopedisi
TDV İslâm Araştırmaları Merkezi · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
Bilgiler son olarak 24 Eylül 2026 tarihinde kontrol edildi.
Fotoğraf: Taisir Mahdi · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Bağdat'ta keşfetmeye devam edin
TürbeBağdat
Kâzımiyye Türbesi
Bağdat'ın Kâzımiyye semtinde, Mûsâ el-Kâzım ile torunu Muhammed et-Takī'nin kabirleri üzerinde yükselen, altın kaplı kubbeleriyle tanınan türbe.
TürbeBağdat
Selman-ı Farisi Türbesi
Bağdat'ın 30 km güneydoğusunda, Selmân-ı Pâk kasabasında, Medâin valisi olarak burada vefat eden sahabi Selmân-ı Fârisî'nin türbesi.
Arkeolojik AlanBağdat
Eyvan-ı Kisra
Sâsânî başkenti Ktesifon'dan kalan dev tuğla kemer; 637'deki fetihten sonra bir süre mescit olarak kullanıldı, Selmân-ı Fârisî Türbesi'ne yakındır.