Sâmerrâ

Sâmerrâ, Dicle'nin doğu kıyısında, Abbâsî Halifesi Mu'tasım-Billâh tarafından 836'da kurulan ve 892'ye kadar hilâfet merkezi olan şehirdir. UNESCO'ya göre Bağdat'ın 130 km kuzeyinde, Dicle'nin iki yakasında 41,5 km uzunluğunda bir alana yayılan antik kent, Tunus'tan Orta Asya'ya uzanan Abbâsî coğrafyasını bir asır boyunca yönetti. Halife Mütevekkil döneminde (847–861) büyük bir imar faaliyeti yaşandı; helezon minaresiyle tanınan Ulu Cami ve şehrin kuzeyindeki Ca'feriye'de Ebû Dülef Camii bu dönemden kalmıştır.

Başkentin Bağdat'a dönmesinden sonra terk edilen Abbâsî şehri, sonraki yapılaşmadan büyük ölçüde uzak kaldığı için UNESCO tarafından özgün planını, mimarisini ve sanatını koruyan tek İslam başkenti olarak tanımlanır. Alanın yüzde 80'i hâlâ kazılmayı beklemektedir. Sâmerrâ Arkeolojik Kenti 2007'de Dünya Mirası Listesi'ne ve aynı yıl Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi'ne alındı.

Şehir aynı zamanda İsnâaşeriyye Şîası'nın onuncu ve on birinci imamları kabul edilen Ali el-Hâdî ile Hasan el-Askerî'nin türbelerini barındırır ve Irak'taki dört atebâttan biri sayılır. Altın kubbeli Askerî Türbesi 2006 ve 2007'deki bombalı saldırılarda ağır hasar gördü; kubbe ve minareler 2009'da yeniden inşa edildi.

Sâmerrâ, Abbâsî mimarisi ve süsleme sanatının kesin olarak tarihlenebilen en zengin örneklerini sunar; burada gelişen alçı (stuko) süsleme üslubunun etkisi Kahire'deki Tolunoğlu Camii'nde de görülür.

Askerî Türbesi, Sünnî nüfusun çoğunlukta olduğu bir şehirde yüzyıllardır Şiî ziyaretçilerin uğrak yeri olmuştur; 2009'daki yeniden inşa çalışmasına Sünnî ve Şiî işçilerin birlikte katıldığı bildirilmiştir.