Fes

Fes (Arapça Fâs), Fas'ın kuzeyinde, Fes vadisi (Vâdî Fâs) iki yakasına kurulmuş şehirdir. UNESCO'ya göre şehir 789–808 yılları arasında İdrîsî hanedanı tarafından kuruldu. İlk dönemde vadinin bir yakasına Endülüs'ten, diğer yakasına Kayrevan'dan gelen göçmenler yerleşti; bu iki mahalle 11. yüzyılda Murâbıtlar tarafından tek bir sur içine alındı.

Şehrin kalbinde, 859'da Kayrevanlı Fâtıma el-Fihriyye'nin yaptırdığı Karaviyyîn Camii bulunur. Cami zamanla Mağrib'in en önemli eğitim kurumuna dönüştü; 13.–15. yüzyıllarda Fes'i başşehir yapan Merînîler, çevresine Attârîn ve Bû İnâniye gibi medreseler inşa ettirdi. Merînîler 1276'da eski şehrin batısında Fes el-Cedîd'i (Yeni Fes) kurdu.

UNESCO, 1981'de Fes Medinesi'ni Dünya Mirası Listesi'ne aldı ve onu Arap-İslam dünyasının en geniş ve en iyi korunmuş tarihî şehirlerinden biri olarak tanımlar. Çarşıları, zanaat atölyeleri ve II. İdrîs'in türbesiyle Fes el-Bâlî bugün de yaşayan bir şehirdir. Resmî turizm kurumu, medineye girişte en kolay yolun Bâbu Bûcelûd kapısı olduğunu belirtir.

Karaviyyîn, Endülüs ve Mağrib'den gelen âlimlerin ders verdiği bir ilim merkezi olarak asırlarca Kuzey Afrika'nın dinî ve kültürel hayatını şekillendirdi. TDV İslâm Ansiklopedisi, Merînîler döneminde Mağrib medeniyetine en önemli katkıların Karaviyyîn kurumlarından geldiğini belirtir.

UNESCO'ya göre Fes medinesi, 12.–15. yüzyıllarda Kuzey Afrika, Endülüs ve Sahra altı Afrika'nın mimarisi ve şehirciliği üzerinde önemli bir etki bıraktı.