Karaviyyîn Camii nedir?
Karaviyyîn Camii, Fes medinesinin merkezinde, Kayrevan'dan göç eden fakih Muhammed b. Abdullah el-Fihrî'nin kızı Fâtıma tarafından 859'da (h. 245) yaptırılan camidir. Küçük bir mescit olarak kurulan yapı, 10. ve 12. yüzyıllardaki genişletmelerle bugünkü büyüklüğüne ulaştı. Cami kuruluşundan itibaren bir eğitim merkezi oldu; 1956'dan sonra modern bir üniversiteye (Câmiatü'l-Karaviyyîn) dönüşen kurumun kökeni burasıdır.
Neden önemli?
TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Karaviyyîn, Murâbıtlar'ın Merakeş'i başşehir yapmasından (1062) sonra İslam dünyasının en önemli kültür merkezlerinden biri hâline geldi; Mağrib medeniyetine en önemli katkılar Merînîler döneminde Karaviyyîn kurumlarından geldi. Endülüs'ün Hristiyanların eline geçmesinden sonra pek çok âlim Fes'e gelerek Karaviyyîn'in eğitim kadrosuna katıldı.
MWNF'ye göre cami Merînîler döneminde 270 payesi ve 22.700 kişilik kapasitesiyle en geniş hâline ulaştı; Merînîler iki kütüphane kurdu ve medreselerle birlikte 140 kürsülük bir öğretim düzeni oluşturdu. TDV, Karaviyyîn'in Batı İslam dünyasındaki büyük camiler arasında kıble duvarına paralel (yatay) neflere sahip tek cami olduğunu belirtir.
Ebû İnân el-Merînî'nin 1349'da kurduğu kütüphane, yazma eserler bakımından İslam dünyasının en zengin kütüphanelerinden biridir; İbn Haldûn da el-İber'in bir nüshasını buraya vakfetmek üzere göndermiştir.
Tarihi
859 (h. 245)
Fâtıma el-Fihriyye, Kayrevanlılar mahallesinde (Udvetülkaraviyyîn) camiyi yaptırdı.
919 (h. 307)
Fâtımî hâkimiyetiyle birlikte cuma hutbesi Karaviyyîn'de okunmaya başlandı.
955–956
Endülüs Emevî halifesi III. Abdurrahman'ın desteğiyle cami üç yönden genişletildi; bugün de ayakta olan minare bu dönemde yapıldı.
1134–1143
Murâbıt hükümdarı Ali b. Yûsuf, mihrap önündeki mukarnaslı kubbe dahil büyük bir imar ve genişletme yaptırdı; yeni minber 1144'te tamamlandı.
1349 (h. 750)
Merînî sultanı Ebû İnân caminin kütüphanesini kurdu; kapısındaki kitabe bu tarihi verir.
17. yüzyıl
Sa'dîler avluya, Elhamra'daki Aslanlı Avlu'yu hatırlatan iki çeşme köşkü ekledi.
1956 sonrası
Karaviyyîn'deki eğitim modern bir üniversiteye dönüştü; fakülteleri Fes dışındaki şehirlerde de açıldı.
İslami önemi
TDV'ye göre Karaviyyîn, Fas'taki bütün camilere örnek olmuştur. Burada Mâlikî mezhebine dayalı bir eğitim sistemi kurulmuş, diğer mezheplerin görüşleri de öğretilmiştir. Dersler halka açıktı ve gündüzleri belirli bir saatte dükkânların kapanıp esnafın dersleri dinlemesi âdet hâline gelmişti.
Bilgilerin dayanağı
Hassas bilgileri dayanak seviyeleriyle ayrı gösteriyoruz. Seviyeler nasıl belirleniyor?
- Tarihî kaynaklarla doğrulanmış
Karaviyyîn Camii 859 (h. 245) yılında Fâtıma el-Fihriyye tarafından yaptırıldı.[1,2]
- Kesinliği tartışmalı
Karaviyyîn, dünyanın en eski üniversitesi olarak tanıtılır.[1,4]
Fas resmî turizm kurumu Karaviyyîn'i 'dünyanın en eski üniversitesi' olarak tanıtır. TDV ise bunun, Muvahhidler'le başlayıp Merînîler'le zirveye ulaşan eğitim faaliyetlerine dayanılarak 'ileri sürüldüğünü' belirtir; ortaçağ medresesi ile modern üniversite arasındaki süreklilik, 'üniversite' kavramının tanımına göre farklı değerlendirilir.
Ziyaret ederken
Pratik bilgiler
- Cami medinenin sık dokusu içinde olduğundan dışarıdan bütün olarak görülmez; Attârîn Medresesi ve Seffârîn meydanı hemen yakınındadır.
Konum ve yakındaki yerler
34.06500, -4.97360 · OpenStreetMap'te aç
Yakındaki ziyaret noktaları
MedreseFes50 m
Attârîn Medresesi
Attârîn Medresesi, Fes'te Karaviyyîn'in yanında Merînî sultanı Ebû Saîd Osman döneminde yapılan, zellij ve alçı süslemeleriyle ünlü küçük medrese.
TürbeFes100 m
Mevlây İdrîs Zaviyesi (II. İdrîs Türbesi)
Mevlây İdrîs Zaviyesi, Fes'in kurucusu olarak anılan II. İdrîs'e atfedilen türbeyi barındıran cami ve ziyaretgâh; medinenin en çok ziyaret edilen yerlerinden.
Kervansaray ve HanFes200 m
Neccârîn Fundukı
Neccârîn Fundukı, Fes'te Alevî sultanı Mevlây İsmâil döneminde 1711'de yapılan tüccar hanı; 1998'deki restorasyonla ahşap sanatları müzesine dönüştürüldü.
Tarihî Kent DokusuFes300 m
Fes el-Bâlî (Eski Fes Medinesi)
Fes el-Bâlî, İdrîsî döneminde kurulup Muvahhidler döneminde bugünkü büyüklüğüne ulaşan eski Fes medinesi; 1981'den beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde.
CamiFes550 m
Endülüsler Camii
Endülüsler Camii, Fes'in Endülüslüler mahallesinde 859'da kurulan cami; 10. yüzyıl minaresi ve Muvahhid halifesi en-Nâsır'ın yaptırdığı anıtsal kapısıyla bilinir.
MedreseFes900 m
Bû İnâniye Medresesi
Bû İnâniye Medresesi, Fes'te Merînî sultanı Ebû İnân'ın 1351–1356'da yaptırdığı, minareli cuma camisiyle öne çıkan Merînîler'in en büyük medresesi.
Mesafeler kuş uçuşudur; yürüme mesafesi daha uzun olabilir.
Bu mekânın yer aldığı rotalar
- 1 gün
Fes
Fes Medinesi Yürüyüşü: Bâbu Bûcelûd'dan Karaviyyîn'e
Fes el-Bâlî'de Bâbu Bûcelûd'dan başlayıp Bû İnâniye, Neccârîn, Mevlây İdrîs Zaviyesi, Attârîn ve Karaviyyîn'e uzanan, Endülüsler Camii'nde biten medine yürüyüşü.
- Durak
- 8
- Mesafe
- ~3,4 km
- Ulaşım
- Yürüyüş (medine araç trafiğine uygun değildir)
Kaynaklar ve Referanslar
- 1KARAVİYYÎN CAMİİ
TDV İslâm Ansiklopedisi · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 2Qarawiyyin Mosque
Museum With No Frontiers – Discover Islamic Art · Müze · İngilizce · islamicart.museumwnf.org · Erişim: 24 Eylül 2026
- 3Medina of Fez
UNESCO World Heritage Centre · UNESCO · İngilizce · whc.unesco.org · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 4Medina in Fez
Moroccan National Tourist Office (ONMT) · Resmî turizm kurumu · İngilizce · visitmorocco.com · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
Bilgiler son olarak 24 Eylül 2026 tarihinde kontrol edildi.
Fotoğraf: Jorge Franganillo · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons
Fes'te keşfetmeye devam edin
SarayFes
Batha Sarayı (Batha Müzesi)
Batha Sarayı, Fes'te 19. yüzyıl sonunda Alevî sultanları Mevlây Hasan ve Mevlây Abdülaziz döneminde yapılan saray; Bû İnâniye'nin minberini barındıran müze.