Diyarbakır Ulu Camii nedir?
Diyarbakır Ulu Camii, surlarla çevrili tarihî kentin merkezinde yer alan ve Anadolu'nun en eski camilerinden biri kabul edilen yapıdır. Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıtlarına göre şehir 639'da fethedildiğinde merkezdeki büyük kilisenin önce üçte biri, ardından tamamı camiye dönüştürüldü. Bugünkü yapının en eski kitabesi, Büyük Selçuklu sultanı Melikşah'ın adını taşıyan 1091-92 (H. 484) tarihli kitabedir.
Neden önemli?
Cami, geniş avlusu ve iki sıra ayakla üç sahına ayrılıp ortada geniş bir mekânla kesilen harimiyle Şam Emevî Camii'nin planını izler; Diyarbakır İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü onu Emevî Camii'nin Anadolu'ya yansıması olarak tanımlar. Bu plan Güneydoğu Anadolu'daki sonraki camileri etkilemiştir.
Avlunun doğu ve batı cepheleri, Roma ve Bizans yapılarından alınmış Korint başlıklı sütunlarla iki katlı revaklar hâlinde düzenlenmiştir. Avlu çevresindeki yapı grubunda Mesudiye ve Zinciriye medreseleri ile Şâfiîler Mescidi bulunur; GoTürkiye duvarlardaki kitabe sayısını 38 olarak verir.
Tarihi
639
Âmid'in fethinden sonra kentin ortasındaki büyük kilise önce kısmen, sonra tamamen camiye dönüştürüldü.
1091–1092
Büyük Selçuklu sultanı Melikşah döneminde onarıldı; bu tarihli kitabe yapının en eski kitabesidir.
1115–1116
H. 509 yılındaki yangından sonra onarıldı.
1193–1223
Kuzeyine bitişik Mesudiye Medresesi Artuklular döneminde inşa edildi.
1712
Hat süslemeleriyle birlikte onarıldı.
Osmanlı son dönemi
Harimdeki mihrap ve minber yenilendi.
Ziyaret ederken
Pratik bilgiler
- Ulu Cami, Mesudiye Medresesi ve Hasan Paşa Hanı birbirine birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir.
Ziyaret adabı
- Omuz ve dizleri örten kıyafet; kadın ziyaretçiler için başörtüsü.
Konum ve yakındaki yerler
37.91222, 40.23583 · OpenStreetMap'te aç
Yakındaki ziyaret noktaları
MedreseDiyarbakır50 m
Mesudiye Medresesi
Diyarbakır Ulu Camii'ne bitişik, Artuklu döneminde yapımına başlanıp 1222-23'te tamamlanan, bazalt taştan iki katlı revaklı avlulu medrese.
Kervansaray ve HanDiyarbakır150 m
Hasan Paşa Hanı
Diyarbakır Ulu Camii'nin doğusunda, 1570'lerde Vezirzade Hasan Paşa'nın yaptırdığı, avlusunda kubbeli şadırvan bulunan iki katlı Osmanlı hanı.
Minare ve AnıtDiyarbakır200 m
Dört Ayaklı Minare
Diyarbakır'da 1500 yılında Akkoyunlu Kasım Bey'in yaptırdığı Şeyh Mutahhar Camii'nin, camiden ayrı dört sütun üzerinde yükselen minaresi.
CamiDiyarbakır350 m
Behram Paşa Camii
Diyarbakır Beylerbeyi Behram Paşa'nın 1564–1572'de yaptırdığı, Mimar Sinan'ın eser listesinde anılan tek kubbeli, iki renkli taş revaklı cami.
CamiDiyarbakır600 m
Hz. Süleyman Camii
Diyarbakır İçkale'de 12. yüzyıl ortasına tarihlenen cami; türbesinde Âmid fethinde şehit düştüğü rivayet edilen 27 sahabinin kabri anılır.
Kale ve SurDiyarbakır750 m
Diyarbakır Surları
Diyarbakır'ın tarihî kentini çevreleyen yaklaşık 5,8 km'lik bazalt surlar; İçkale ve Hevsel Bahçeleri'yle birlikte 2015'ten beri UNESCO Dünya Mirası.
Mesafeler kuş uçuşudur; yürüme mesafesi daha uzun olabilir.
Bu mekânın yer aldığı rotalar
- 2 gün
Diyarbakır · Mardin
Diyarbakır–Mardin Artuklu Mirası Rotası (2 Gün)
Diyarbakır Ulu Camii ve Mesudiye Medresesi'nden Mardin'in Zinciriye ve Kasımiye medreselerine: iki günde Artuklu cami ve medreseleri.
- Durak
- 12
- Mesafe
- ~85 km
- Ulaşım
- Yürüyüş + taksi; şehirler arası karayolu
Kaynaklar ve Referanslar
- 1Ulu Camii – Diyarbakır (Kültür Envanteri)
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı – Türkiye Kültür Portalı · Resmî kurum · Türkçe · kulturportali.gov.tr · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 2Cami ve Kiliseler
Diyarbakır İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü · Resmî kurum · Türkçe · diyarbakir.ktb.gov.tr · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 3Ulu Cami (Diyarbakır)
Museum With No Frontiers – Discover Islamic Art · Müze · İngilizce · islamicart.museumwnf.org · Erişim: 24 Eylül 2026
- 4Diyarbakır (Nejat Göyünç – Metin Tuncel, c. 9, 1994)
TDV İslâm Ansiklopedisi · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 5Top Things to See in Diyarbakır
Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı) · Resmî turizm kurumu · İngilizce · goturkiye.com · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
Bilgiler son olarak 24 Eylül 2026 tarihinde kontrol edildi.
Fotoğraf: Cemallamec · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons