Fatehpur Sikri

Fatehpur Sikri, Uttar Pradeş'te Agra'nın 37 km güneybatısında, Ekber Şah'ın 1570'lerin başında kurduğu Bâbürlü başkentidir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Ekber, Sikri yakınlarında bir mağarada yaşayan Çiştî şeyhi Selîm Çiştî'yi ziyaret etmiş; oğlu Selim'in (Cihangir) doğumundan sonra burada bir şehir kurdurmuş ve 1574'te Gucerât zaferinin ardından şehre 'zafer şehri' anlamında Fetihpûr adını vermiştir.

UNESCO'ya göre şehir 1571–1573 arasında inşa edildi ve Bâbürlülerin ilk planlı şehridir; saray, yönetim yapıları, camiler ve halk için mahallelerden oluşur. Ekber 1585'te başkenti Lahor'a taşıyınca Fatehpur Sikri yalnızca Bâbürlü hükümdarlarının geçici ziyaretlerinde kullanıldı.

Sikri adı Bâbür'ün hatıratında da geçer: ASI'ye göre Bâbür 1527'deki Hanva Savaşı öncesinde buraya uğramış ve zaferinin anısına bir bahçe, bir su köşkü ve basamaklı bir kuyu yaptırmıştır. Bugün ASI, Fatehpur Sikri ve çevresinde 93 anıtı koruma altında tutar.

Şehrin iki ana bölümü, sırtın en yüksek noktasındaki Cuma Mescidi ile Şeyh Selîm Çiştî Türbesi'ni içeren dergâh kompleksi ve Dîvân-ı Âm, Dîvân-ı Hâs ve Pençe Mahal'in bulunduğu saray kompleksidir.

Fatehpur Sikri, Ekber Şah döneminin mimari ve kültürel ortamını neredeyse bozulmadan günümüze taşıyan bir başkenttir. ASI'ye göre İbâdethâne gibi Ekber dönemine ait birçok kurum burada ortaya çıktı; UNESCO ise şehrin planlamasının sonraki Bâbürlü şehirlerini, özellikle Şahcihanâbâd'ı etkilediğini vurgular.

Şeyh Selîm Çiştî'nin türbesi, şehrin kuruluşunu tasavvufla ilişkilendiren ve bugün de ziyaret edilen bir dergâhtır.