Delhi

Delhi, Hindistan'ın başkenti ve Hint alt kıtasında İslam hâkimiyetinin yedi asır boyunca merkezi olmuş şehirdir. Bugünkü metropol, farklı hanedanların kurduğu birçok 'Delhi'yi içinde barındırır: Kutbüddin Aybeg'in 1190'larda fethettiği ve Kuvvetü'l-İslâm Camii'ni yaptırdığı güneydeki ilk Müslüman şehir, Tuğluk, Seyyid ve Lodi dönemlerinin yerleşimleri, Hümâyun'un 1533'te kurduğu Dînpenâh ve Şah Cihan'ın 1639'da kurduğu Şahcihanâbâd.

Delhi Sultanlığı (1206–1526) döneminde şehir Türk ve Afgan hanedanlarının başkentiydi; Çiştiyye şeyhleri Kutbüddin Bahtiyâr Kâkî ve Nizâmeddin Evliyâ ile Hâce Bâkī-Billâh ve Mirza Mazhar Cân-ı Cânân gibi farklı tarikatlara mensup birçok sûfî burada yaşayıp defnedildi; TDV'ye göre bu kabirler asırlar boyunca şehre ziyaretçi çekmiştir. Bâbürlüler döneminde başkent bir süre Agra, Fetihpûr Sikri ve Lahor'a taşındıysa da Şah Cihan Delhi'yi yeniden imparatorluğun merkezi yaptı; Kızıl Kale ve Cuma Mescidi bu dönemin eseridir.

Ziyaretçiler için İslam mirası üç bölgede toplanır: güneyde Mehrauli'deki Kutub Minar Külliyesi, merkezde Hümâyun Türbesi, Nizâmeddin Evliyâ Dergâhı, Lodi Bahçesi ve Safdercung Türbesi, kuzeyde ise Eski Delhi'deki Kızıl Kale ve Cuma Mescidi. Kutub Minar, Hümâyun Türbesi ve Kızıl Kale UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir.

Delhi, İslam mimarisinin Hindistan'daki gelişimini baştan sona izlemeye imkân veren şehirdir. UNESCO, Kutub Minar Külliyesi'ni Batı Asya'da gelişen klasik İslam mimarisinin Hindistan'a girişinin tanığı, Hümâyun Türbesi'ni Tac Mahal'e uzanan anıtsal Bâbürlü türbe geleneğinin ilk örneği ve Kızıl Kale'yi Bâbürlü saray planlamasının doruğu olarak tanımlar.

Şehir aynı zamanda Hint alt kıtasında tasavvuf tarihinin merkezlerinden biridir. Nizâmeddin Evliyâ'nın dergâhı yedi asırdır ziyaret edilir; UNESCO'ya göre bir velînin kabrinin yakınına gömülmenin hayırlı sayılması, çevresinin Hindistan'daki en yoğun ortaçağ İslam yapıları topluluğu hâline gelmesine yol açmıştır.