Divriği

Divriği, Sivas'ın güneydoğusunda, Fırat'ın kollarından Çaltı ırmağının vadisinde, denizden yaklaşık 1250 metre yükseklikte kurulmuş bir ilçe merkezidir. Bizans kaynaklarında Tephrike, Arap kaynaklarında Ebrîk olarak geçer. Malazgirt Zaferi'nden sonra bölge Mengücük Gazi'ye verildi; 1142'den sonra Mengücüklülerin Divriği kolu şehri merkez edindi. TDV İslâm Ansiklopedisi bu kolu, ilk Anadolu Türk beyliklerinin en eskisi ve en uzun yaşayanı olarak tanımlar.

Siyasi olaylardan çok şehrin imarıyla anılan Mengücüklü beyleri, kale eteğinde bugün de ayakta olan yapılar bıraktı: 1180-1181 tarihli Kale Camii, 1196 tarihli Sitte Melik Kümbeti ve en önemlisi, Emîr Ahmed Şah ile eşi Turan Melek'in 1228-1229'da yaptırdığı Ulu Camii ve Darüşşifası. Bu külliye 1985'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı.

Şehir 1398'de Yıldırım Bayezid tarafından kısa süreliğine Osmanlı topraklarına katıldı; kesin olarak Osmanlı idaresine girişi 1516 Mercidâbık Zaferi'nden sonradır. Ulu Camii ve Darüşşifası, Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün 2015'te başlayan kapsamlı restorasyonunun ardından Mayıs 2024'te yeniden ibadete ve ziyarete açıldı. Restorasyon kapsamında külliyenin çevresindeki 190 yapı kamulaştırılarak alan düzenlendi; bu sayede yapıların kale yamacındaki konumu bugün daha açık biçimde görülebilir.

UNESCO, Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası'nı tonoz yapım tekniği ve taç kapılarındaki özgün taş süslemesi nedeniyle İslam mimarisinin başyapıtlarından biri olarak tanımlar. Birbirinin tekrarı olmayan kapı bezemeleri, farklı ustalık gruplarının burada çalıştığını gösterir.