Amasya

Amasya, Yeşilırmak'ın iki yanı yüksek kayalıklarla çevrili dar vadisinde kurulmuş bir şehirdir. 12. yüzyıl başında Dânişmendlilerin idaresindeydi; ardından Anadolu Selçuklu topraklarına katıldı ve bu dönemde 'Dârü'l-izz' unvanıyla anıldı. Burmalı Minare Camii ve Gökmedrese Camii Selçuklu döneminden, darüşşifa ise 1308-1309'da İlhanlılar döneminden kalmıştır. 14. yüzyılın karışık döneminde şehir, bölgedeki beylikler ile Kadı Burhâneddin arasındaki mücadelelere sahne oldu.

Yıldırım Bayezid 1398'de Amasya'yı Osmanlı topraklarına kattı ve yönetimini oğlu Çelebi Mehmed'e bıraktı. 16. yüzyıl ortalarına kadar şehir, Osmanlı şehzadelerinin idari tecrübe kazanmak için gönderildiği sancakların başında geldi; burada sancakbeyi olan birçok şehzade kendini taht için en güçlü aday olarak gördü. II. Bayezid Külliyesi de padişahın emriyle şehzade Ahmed tarafından yaptırıldı. Şehzade Mustafa'nın katlinden sonra İstanbul'a yakın sancakların öne çıkmasıyla Amasya bu özelliğini kaybetti ve yerini Manisa aldı.

Tarihî yapılar ırmak boyunca, birbirine yürüme mesafesinde sıralanır. Irmağın kuzeyindeki dik kayalıklara oyulmuş, antik döneme ait kral mezarları ve bunların üzerindeki kale şehrin silüetini belirler; şehir Helenistik dönemde zaman zaman Pontus krallarının başşehri olmuştu.

Amasya, Anadolu'da Selçuklu, İlhanlı ve erken Osmanlı yapılarının aynı şehir dokusunda izlenebildiği yerlerden biridir. Şehzade sancağı olması, 15. ve 16. yüzyılda şehre padişah ailesi eliyle külliyeler kazandırdı.

Amasya Darüşşifası bugün Sabuncuoğlu Tıp ve Cerrahi Tarihi Müzesi olarak kullanılmaktadır; Fatih Sultan Mehmed döneminde burada başhekimlik yapan Sabuncuoğlu Şerefeddin'in ilk Türkçe cerrahi eseri Cerrâhiyyetü'l-Hâniyye'deki çizimlerden yola çıkılarak yapılan aletler sergilenir.