Saraybosna'da Ziyaret Edilecek Dinî Yerler

Saraybosna'da ziyaret edilecek başlıca dinî yerler Gazi Hüsrev Bey Camii, Gazi Hüsrev Bey Medresesi ve Kütüphanesi, Hünkâr (Careva) Camii, Ferhadiye ve Ali Paşa camileri ile Kovači Şehitliği'dir. Bu yerlerin çoğu Başçarşı ve çevresinde, birbirine birkaç dakika yürüme mesafesindedir; tamamını rahatça görmek için bir ila iki gün yeterlidir.

Gazi Hüsrev Bey Külliyesi: şehrin merkezi

Saraybosna 1450'lerde İshak Bey ve oğlu İsa Bey'in Saray ovasında kurduğu yerleşimle doğdu; ancak şehri bir Osmanlı-İslam merkezine dönüştüren, 1521–1541 arasında üç kez Bosna sancak beyi olan Gazi Hüsrev Bey'in vakıflarıdır. 1530-31'de yapılan cami, 1537-38'de tamamlanan medrese, bedesten, hamam ve hanlar bu vakfın parçasıdır.

• 

  Cami·Saraybosna

  Gazi Hüsrev Bey Camii

  Saraybosna Başçarşı'daki Gazi Hüsrev Bey Camii, 1530-31'de yapılan ve avlusunda bânisinin türbesi bulunan Bosna-Hersek'in en önemli Osmanlı camisidir.

• 

  Medrese·Saraybosna

  Gazi Hüsrev Bey Medresesi

  Gazi Hüsrev Bey Medresesi, annesi Selçuk Hatun adına 1537-38'de caminin karşısına yapılan ve kurşun örtüsünden ötürü Kurşumliya diye anılan medresedir.

• Bilim Mirası·Saraybosna

  Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi

  Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi, 1537 vakfiyesine dayanan, 2014'ten beri medresenin yanındaki yeni binasında yazma eser ve arşivleri koruyan kütüphanedir.

Caminin avlusunda Gazi Hüsrev Bey'in sekizgen türbesi ve yanında, azatlısı ve vakıf yöneticisi Murad Bey'in daha küçük türbesi bulunur. Karşısındaki Kurşunlu Medrese annesi Selçuk Hatun adına kurulmuştur ve binada 1960'a kadar yüksek düzeyde İslami ilimler öğretildi. Kütüphane ise 2014'ten beri medresenin batı duvarının yanındaki yeni binasındadır; Arapça, Türkçe ve Farsça yazmalar ile Saraybosna şer'iye sicillerini korur.

Başçarşı ve çevresindeki camiler

Başçarşı, şehrin Osmanlı dönemindeki ticaret merkezidir; Evliya Çelebi 1660'ta Saraybosna'da 1080 dükkân bulunduğunu yazar. Çarşının batı ucundaki Ferhadiye Camii (1561-62) ve biraz daha batıdaki Ali Paşa Camii (1560-61), 16. yüzyılın ikinci yarısında şehrin büyümesini gösterir. Miljacka'nın karşı yakasındaki Hünkâr Camii ise şehrin ilk Müslüman mahallesinin merkezidir; bugünkü binası 1566-67'de kâgir olarak yeniden yapılmıştır.

• 

  Tarihî Çarşı·Saraybosna

  Başçarşı

  Başçarşı, 15. yüzyılda kurulan ve Gazi Hüsrev Bey vakıflarıyla gelişen Saraybosna'nın tarihî çarşısıdır; meydanındaki ahşap Sebil şehrin simgelerindendir.

• 

  Cami·Saraybosna

  Hünkâr Camii

  Hünkâr (Careva) Camii, Saraybosna'nın ilk Müslüman mahallesinde Fatih Sultan Mehmed adına yapılan ve 1566-67'de kâgir olarak yenilenen tek kubbeli camidir.

• 

  Cami·Saraybosna

  Ferhadiye Camii

  Ferhadiye (Ferhad Bey) Camii, Saraybosna'nın tarihî merkezinde 1561-62'de (h. 969) yapılan ve savaşlara rağmen ayakta kalan klasik dönem Osmanlı camisidir.

• 

  Cami·Saraybosna

  Ali Paşa Camii

  Ali Paşa Camii, Saraybosna'nın merkezinde 1560-61'de (h. 968) yapılan ve savaşlara rağmen günümüze ulaşan klasik dönem Osmanlı camilerinden biridir.

Kovači Şehitliği ve Beyaz Tabya

Başçarşı'nın kuzeydoğusundaki yamaçta yer alan Kovači Şehitliği, 15.–16. yüzyıldan kalma bir mezarlıktır. 1992–1995 savaşında yeniden kullanılmaya başlanan mezarlıkta 1500'ü aşkın şehit ve Bosna-Hersek'in ilk cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç yatar. Yokuşun devamındaki Beyaz Tabya, 1550 dolaylarında yapılan ve Vratnik surlarının parçası olan bir tabyadır; buradan eski şehrin tamamı görülebilir.

• 

  Mezarlık·Saraybosna

  Kovači Şehitliği

  Kovači Şehitliği, Saraybosna'da 15.-16. yüzyıldan kalma mezarlıkta 1992–1995 savaşı şehitlerinin ve Aliya İzzetbegoviç'in türbesinin bulunduğu anıt mezarlıktır.

• 

  Kale ve Sur·Saraybosna

  Beyaz Tabya

  Beyaz Tabya, Saraybosna'nın doğusunda Vratnik surlarının parçası olan, 1550 dolaylarında Ortaçağ kalesi yerine yapılan ve şehre hâkim bir tabyadır.

Savaş ve yeniden inşa

Saraybosna, 1992–1996 arasında 1425 gün süren kuşatma sırasında ağır hasar gördü; resmî bilgilere göre 35.000 bina tahrip edildi ve camiler, kütüphaneler de hedef alınan yapılar arasındaydı. Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi'nin koleksiyonu savaş boyunca defalarca yer değiştirilerek korundu. Bugün gezilen yapıların önemli kısmı savaş sonrasında onarılmıştır; bu nedenle şehirde Osmanlı dönemi ile yakın tarih iç içe okunabilir.

Ziyaret için pratik bilgiler

• Camilere namaz vakitleri dışında girin; omuzları ve dizleri örten kıyafet giyin, ayakkabılarınızı girişte çıkarın.
• Başçarşı'daki duraklar yürüme mesafesindedir; Kovači ve Beyaz Tabya için dik bir yokuş çıkmanız veya taksi kullanmanız gerekir.
• Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi'nin okuma salonu resmî sitesine göre hafta içi 08:00–18:00, cumartesi 09:00–16:00 arasında açıktır; müze saatleri farklı olabilir.
• Saraybosna'dan Mostar, Blagay ve Počitelj'e uzanan çok günlü bir program için 'Balkanlarda Osmanlı İzleri' rotasına bakabilirsiniz.