İsfahan Rehberi: Safevî Başkentinde Görülecek Cami, Saray ve Köprüler

İsfahan'da görülecek başlıca yerler, UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki Nakş-ı Cihan Meydanı ve meydanı çevreleyen İmam (Şah) Camii, Şeyh Lütfullah Camii, Âlî Kapu Sarayı ve Kayseriye Çarşısı ile 2012'de listeye giren Cuma Camii'dir. Çehel Sütun Sarayı ve Zâyenderûd üzerindeki Siosepol ile Hâcû köprüleri, I. Şah Abbas ve haleflerinin yeniden kurduğu Safevî başkentinin diğer simgeleridir.

Selçuklu İsfahan'ı: Cuma Camii

8. yüzyılda kurulan Cuma Camii, Selçuklu Sultanı Melikşah'ın İsfahan'ı imparatorluk merkezi yapmasıyla dört eyvanlı plana kavuştu. Vezir Nizâmülmülk'ün güney kubbesi ile Tâcülmülk'ün 1088 tarihli kuzey kubbesi hâlâ ayaktadır. UNESCO, camiyi Sâsânî saraylarındaki dört eyvanlı avlu düzenini İslam dinî mimarisine uyarlayan ilk yapı ve Orta Asya'ya kadar uzanan cami tasarımlarının prototipi olarak tanımlar.

• 

  Cami·İsfahan

  İsfahan Cuma Camii

  8. yüzyılda kurulup Selçuklu döneminde dört eyvanlı plana kavuşan, on iki asırlık İran cami mimarisini özetleyen, UNESCO listesindeki İsfahan ulucamisi.

• 

  Cami·İsfahan

  Ali Camii ve Minaresi

  İsfahan'ın eski meydanı yakınında, kitabesine göre 1523'te yapılan ve 1513 tarihli Hârûn-ı Velâyet türbesiyle birlikte konumlanan erken Safevî dönemi camisi.

Safevî başkenti: Nakş-ı Cihan Meydanı

I. Şah Abbas, başkenti resmen İsfahan'a taşımadan önce 1590–91'de başlattığı imar programıyla eski şehrin güneybatısında yeni bir meydan ve Çaharbağ caddesini kurdurdu. UNESCO'ya göre 560 m uzunluğunda ve 160 m genişliğindeki meydan dünyanın en büyük kent meydanlarından biridir. Güneyindeki İmam (Şah) Camii 1611–1612'de başlanıp 1630'larda tamamlandı; doğusundaki Şeyh Lütfullah Camii saray halkı için yapılmış minaresiz bir camidir; batısındaki Âlî Kapu'nun terasından şah meydandaki gösterileri izlerdi.

TDV İslâm Ansiklopedisi, İmam Camii'ni dört eyvanlı planın en gelişmiş örneği olarak kabul eder; caminin dış kubbesi 54 m, minareleri 48 m yüksekliğindedir. Şeyh Lütfullah Camii'nin inşa kitabeleri ve kubbe kasnağındaki yazılar ise dönemin ünlü hattatı Ali Rızâ-yi Abbâsî'nin eseridir. Meydanın kuzeyindeki Kayseriye kapısı, Safevî kraliyet çarşısını eski şehrin çarşılarına bağlar.

• 

  Meydan·İsfahan

  Nakş-ı Cihan Meydanı

  I. Şah Abbas'ın 17. yüzyıl başında düzenlettiği, 560 × 160 m'lik alanıyla dünyanın en büyük kent meydanlarından biri olan UNESCO listesindeki Safevî meydanı.

• 

  Cami·İsfahan

  İmam Camii (Şah Camii)

  Nakş-ı Cihan Meydanı'nın güneyinde, I. Şah Abbas'ın emriyle 1611–1612'de başlanıp 1630'larda tamamlanan, dört eyvanlı planın en gelişmiş örneği sayılan cami.

• 

  Cami·İsfahan

  Şeyh Lütfullah Camii

  Nakş-ı Cihan Meydanı'nın doğusunda, 1602–1618 arasında saray halkı için yapılan, minaresiz ve tek kubbeli, iç mekânı baştan başa çiniyle kaplı Safevî camisi.

• 

  Saray·İsfahan

  Âlî Kapu Sarayı

  Nakş-ı Cihan Meydanı'nın batısında, Safevî saray alanının kapısı olarak yapılan, on sekiz ahşap sütunlu terasından şahın meydandaki gösterileri izlediği saray.

• 

  Tarihî Çarşı·İsfahan

  Kayseriye Çarşısı

  Nakş-ı Cihan Meydanı'nın kuzeyindeki anıtsal kapıdan girilen, Safevî kraliyet çarşısını eski şehrin çarşılarına bağlayan İsfahan kapalıçarşısının girişi.

Bahçeler ve köprüler

Meydanın batısındaki Çehel Sütun Sarayı, II. Şah Abbas'ın 1647'de tamamlattığı bir kabul köşküdür; bahçesi 2011'de UNESCO listesine giren "İran Bahçesi" alanının bileşenlerinden biridir. Güneyde Zâyenderûd üzerindeki Siosepol (1602–1607) ve Hâcû (1650) köprüleri, Encyclopaedia Iranica'nın vurguladığı gibi yalnız geçit değil, aynı zamanda gezinti ve dinlenme mekânı olarak tasarlanmıştır.

• 

  Saray·İsfahan

  Çehel Sütun Sarayı

  II. Şah Abbas'ın 1647'de tamamlattığı, taç giyme ve elçi kabulleri için kullanılan, havuza yansıyan yirmi ahşap sütunuyla adını alan Safevî köşkü.

• 

  Köprü·İsfahan

  Siosepol Köprüsü

  Zâyenderûd üzerinde, Şah Abbas'ın başkomutanı Allahverdi Han'ın gözetiminde 1602–1607'de yapılan ve Çaharbağ'ın iki yakasını birleştiren otuz üç gözlü köprü.

• 

  Köprü·İsfahan

  Hâcû Köprüsü

  II. Şah Abbas döneminde 1650'de Zâyenderûd üzerine yapılan, iki katlı kemerleri ve savak kapaklarıyla hem köprü hem bent işlevi gören Safevî köprüsü.

Ne kadar zaman ayırmalı?

Meydan çevresindeki yapılar ve Çehel Sütun bir günde yürüyerek gezilebilir. İkinci gün sabah Cuma Camii ile Ali Camii'ne, öğleden sonra Zâyenderûd köprülerine ayrılabilir. Bu düzen, iki günlük İsfahan Safevî Mirası Rotası'nda durak durak verilmiştir; çarşılara ve müzelere zaman ayırmak isteyenler üçüncü bir gün ekleyebilir.

Pratik bilgiler

• Meydan çevresindeki yapılar bir günde, Cuma Camii ve köprüler ikinci günde rahatça gezilebilir.
• Camiler namaz vakitlerinde turistik ziyarete kapanır; sabah saatlerini camilere ayırın.
• Camilerde omuzları ve dizleri örten, bol kıyafet giyilmesi ve kadınların başlarını örtmesi beklenir.
• Cuma Camii'ne Nakş-ı Cihan Meydanı'nın kuzeyindeki çarşı kapısından kapalıçarşı içinden yürüyerek ulaşılabilir.