Basra

Basra, Hz. Ömer'in emriyle Utbe b. Gazvân tarafından 635–637 yılları arasında ordugâh olarak kurulan ve İslam'ın ilk şehirlerinden biri olan liman şehridir. Erken İslam dönemi Basra'sının kalıntıları, bugünkü şehir merkezinin güneybatısında, Zübeyr kasabası yakınında bulunur; yerleşim 10. yüzyıldan itibaren Şattülarap kıyısına kaydı.

Zübeyr çevresinde Zübeyr b. Avvâm'a ait cami ve türbe ile Hasan-ı Basrî'nin türbesi ziyaret edilir. Fondation Max van Berchem'in araştırma projesine göre Talha b. Ubeydullah'a atfedilen türbe Haziran 2007'de yıkılmıştır. 1554'te Basra'ya gelen Osmanlı amirali Seydi Ali Reis de bu alanda Hasan-ı Basrî, Talha ve Zübeyr'in kabirlerini ziyaret ettiğini kaydeder.

Basra, erken İslam döneminde Arap dili ve gramer çalışmalarının, kelâm tartışmalarının ve zühd hareketinin merkezlerinden biriydi. Hasan-ı Basrî, dilci Sîbeveyhi ve kelâmcı Amr b. Ubeyd gibi isimler bu şehirle anılır.