Şam

Şam (Dımaşk), Kāsiyûn Dağı'nın eteğinde, Berdâ Çayı'nın suladığı vahada kurulmuş, UNESCO'ya göre dünyada kesintisiz yerleşim görmüş en eski şehirler arasında sayılan bir başkenttir. Milattan önce 3. binyılda kurulan şehir, 635'te (h. 14) Müslümanların eline geçti ve Muâviye'den itibaren Emevî halifeliğinin merkezi oldu. I. Velîd'in 705–715 yıllarında yaptırdığı Emevî Camii bu dönemin simgesidir.

Abbâsîlerle birlikte siyasi önemini yitiren şehir, Nûreddin Zengî ve Selâhaddîn-i Eyyûbî dönemlerinde Haçlılara karşı mücadelenin merkezi oldu; medrese, bîmâristan ve hankahlarla donatıldı. Eyyûbîler döneminde müderris sayısının 600'e yaklaştığı kaydedilir; Muhyiddîn İbnü'l-Arabî de hayatının son yıllarını burada geçirdi. 1516'da Osmanlı idaresine giren Şam, hac kervanlarının toplandığı merkez olarak Süleymaniye Tekkiyesi gibi külliyelerle genişledi.

UNESCO, eski şehirde farklı dönemlerden kalma yaklaşık 125 anıt bulunduğunu belirtir; bunların en görkemlisi, eski bir kutsal alanın yerinde 8. yüzyılda inşa edilen Emevî Camii'dir. Eski şehir 1979'dan beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde, 2013'ten bu yana da Tehlike Altındaki Dünya Mirası listesindedir. T.C. Dışişleri Bakanlığı'na göre Suriye'de 8 Aralık 2024'teki rejim değişikliğiyle yeni bir siyasi döneme girilmiştir; ziyaret ve güvenlik koşulları değişkendir.

Emevî Camii, İslam tarihinin ilk anıtsal camisi olarak kendisinden sonraki cami mimarisini uzun süre etkiledi. Şam aynı zamanda Hz. Yahyâ, Bilâl-i Habeşî ve ehl-i beytten bazı kişilerle ilişkilendirilen makam ve kabirlerin bulunduğu bir ziyaret şehridir; bu ilişkilendirmelerin bir kısmı tarihî kaynaklara, bir kısmı geleneğe dayanır.

Selâhaddîn-i Eyyûbî'nin türbesi ve Nûreddin Zengî'nin bîmâristanı Haçlılar dönemine, Süleymaniye Tekkiyesi, İbnü'l-Arabî külliyesi ve Azm Sarayı ise dört asırlık Osmanlı idaresine tanıklık eder.