İçan Kale nedir?
İçan Kale, Hive'nin yaklaşık 650 × 400 metrelik dikdörtgen bir alanı kaplayan, tuğla surlarla çevrili iç şehridir. İçinde Cuma Camii, Pehlivan Mahmud Türbesi, medreseler, minareler, saraylar, kervansaraylar ve geleneksel konutlar bulunur.
Neden önemli?
UNESCO'ya göre İçan Kale, Orta Asya'nın geleneksel şehir kurma ilkelerine göre inşa edilmiş, 51 anıtsal yapı ve 250 konutu barındıran bir iç şehirdir. Asıl değeri tek tek anıtlardan çok, 19. ve 20. yüzyıllarda yapılan büyük yapıların geleneksel dokuyla uyum içinde birleşmesinden kaynaklanır.
İçan Kale, Hârizm'in kaybolmuş medeniyetlerine tanıklık eden bütünlüklü bir kent topluluğu olarak 1990'da Özbekistan'dan UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne giren ilk alan oldu. Alan 1967'de koruma altına alınmış bir müze-rezerv olarak yönetilir.
Tarihi
10. yüzyıl
Hive'nin adı Arap coğrafyacılarının eserlerinde geçer; surların altındaki temeller 10.–11. yüzyıllara uzanır.
17. yüzyıl başı
Arap Muhammed Han döneminde Hive, Hîve Hanlığı'nın merkezi olur.
1688
Hanların ikametgâhı Köhne Ark tamamlanır.
18.–19. yüzyıllar
Cuma Camii yeniden yapılır; medrese, saray ve minarelerin çoğu bu dönemde inşa edilir.
29 Mayıs 1873
Rus ordusu Hive'yi ele geçirir.
1967
İçan Kale koruma alanı (rezerv) ilan edilir.
1990
UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınır.
Ziyaret ederken
Pratik bilgiler
- İçan Kale'nin başlıca anıtları batıdaki Ata Darvaza kapısından doğudaki Taş Havlı Sarayı'na uzanan bir hat üzerinde, yürüme mesafesindedir.
- Pek çok yapı müze olarak kullanılır; giriş koşullarını kapıdaki bilgilendirmelerden kontrol edin.
Ziyaret adabı
- Özbekistan resmî turizm portalı, dinî mekânları ziyaret eden kadınların omuz, sırt ve bacaklarını örtmesini önerir. Camilerde erkeklerin de uzun kıyafet tercih etmesi uygun olur.
Galeri
Konum ve yakındaki yerler
41.37770, 60.35950 · OpenStreetMap'te aç
Yakındaki ziyaret noktaları
CamiHive50 m
Hive Cuma Camii
Hive Cuma Camii, kubbesi ve taç kapısı olmayan, düz çatısını 212 oymalı ahşap sütunun taşıdığı 55 × 46 metrelik örtülü avlulu camidir.
TürbeHive100 m
Pehlivan Mahmud Türbesi
Pehlivan Mahmud Türbesi, Hiveli şair, güreşçi ve sûfî Pehlivan Mahmud'un kabri üzerinde gelişen ve Hive hanlarının hanedan mezarlığına dönüşen külliyedir.
Minare ve AnıtHive150 m
Kalta Minor
Kalta Minor, Hive hanı Muhammed Emin Han'ın 1852'de başlattığı, ölümüyle 1855'te yarım kalan, tamamı sırlı çiniyle kaplı geniş gövdeli minaredir.
Minare ve AnıtHive150 m
İslam Hoca Minaresi ve Medresesi
İslam Hoca Minaresi, 1908–1910'da vezir İslam Hoca'nın yaptırdığı, yaklaşık 45 metreyle Hive'nin en yüksek minaresi olan ve küçük bir medreseye bitişik yapıdır.
Kale ve SurHive150 m
Köhne Ark
Köhne Ark, İçan Kale'nin batısında 1688'de tamamlanan, camileri, kabul salonu, haremi ve darphanesiyle Hive hanlarının "kale içindeki kalesi"dir.
SarayHive200 m
Taş Havlı Sarayı
Taş Havlı, Hive hanı Allahkulı Han'ın 1830–1838'de yaptırdığı, üç büyük avlusu, 163 odası ve oymalı ahşap sütunlarıyla bilinen han sarayıdır.
Mesafeler kuş uçuşudur; yürüme mesafesi daha uzun olabilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 1Itchan Kala (UNESCO Dünya Mirası Merkezi)
UNESCO World Heritage Centre · UNESCO · İngilizce · whc.unesco.org · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 2Itchan Kala — ICOMOS değerlendirme raporu (UNESCO arşivi)
ICOMOS / UNESCO World Heritage Centre · UNESCO · İngilizce · whc.unesco.org · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 3Hîve Hanlığı (TDV İslâm Ansiklopedisi)
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (TDV İSAM) · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 4Ichan-Kala (Uzbekistan Travel)
Özbekistan Ulusal Turizm Bilgi Merkezi — Uzbekistan Travel · Resmî turizm kurumu · İngilizce · uzbekistan.travel · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 5Kunya-Ark Fortress (Uzbekistan Travel)
Özbekistan Ulusal Turizm Bilgi Merkezi — Uzbekistan Travel · Resmî turizm kurumu · İngilizce · uzbekistan.travel · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
Bilgiler son olarak 24 Eylül 2026 tarihinde kontrol edildi.
Fotoğraf: LBM1948 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons