İsmail Fakirullah Türbesi nedir?
İsmail Fakirullah Türbesi, Siirt'e yaklaşık 7 km uzaklıktaki Tillo (Aydınlar) ilçesinde, mutasavvıf İsmail Fakirullah (1657–1734) için öğrencisi Erzurumlu İbrahim Hakkı tarafından 18. yüzyılda yaptırılan türbedir. İbrahim Hakkı da 1780'de buraya defnedilmiştir. Türbe, her yıl 21 Mart ve 23 Eylül'de gün doğumunda güneş ışığını İsmail Fakirullah'ın sandukasına ulaştıran düzeneğiyle tanınır.
Neden önemli?
İbrahim Hakkı, türbenin yanına yaklaşık 10 metre yüksekliğinde sekizgen bir kule, 3–4 km doğudaki bir tepeye ise Kal'atü'l-Üstad adı verilen pencereli bir duvar yaptırdı. Ekinoks günlerinde doğan güneşin ışığı bu duvardaki pencereden geçerek kulenin penceresine, oradan yansıyarak sandukanın baş kısmına ulaşır. Siirt Valiliği, İbrahim Hakkı'nın "Yeni yılın ilk güneşi hocamın başına düşmezse o güneş neye yarar" anlamında bir söz söylediğini aktarır.
Türbe ve ışık düzeneği, 2015'ten beri "İsmail Fakirullah Türbesi ve Işık Kırılma Düzeneği" adıyla UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ndedir. Mârifetnâme'nin müellifi İbrahim Hakkı'nın kabri burada olduğu için yapı, Osmanlı ilim ve tasavvuf tarihinde de özel bir yere sahiptir.
Tarihi
1734
İsmail Fakirullah Tillo'da vefat etti.
18. yüzyıl
Öğrencisi Erzurumlu İbrahim Hakkı türbeyi, sekizgen kuleyi ve Kal'atü'l-Üstad duvarını yaptırdı.
1780
İbrahim Hakkı vefat etti ve hocasının türbesine defnedildi.
1963
Yanlış uygulanan bir restorasyon türbenin özgünlüğünü kısmen bozdu; ışık düzeneği bu dönemden sonra çalışmaz hâle geldi.
23 Eylül 2011
Üniversitelerden ve TÜBİTAK Gözlemevi'nden bir bilim ekibinin çalışmasıyla düzenek yeniden işler hâle getirildi.
Bilgilerin dayanağı
Hassas bilgileri dayanak seviyeleriyle ayrı gösteriyoruz. Seviyeler nasıl belirleniyor?
Ziyaret ederken
Pratik bilgiler
- Işık olayı 21 Mart ve 23 Eylül sabahları gün doğumunda yaklaşık beş dakika sürer; bu sabahlarda Tillo çok kalabalık olur.
- Türbenin yakınında İsmail Fakirullah Camii ve başka türbeler de bulunur.
Ziyaret adabı
- Omuz ve dizleri örten kıyafet; kadın ziyaretçiler için başörtüsü.
Konum ve yakındaki yerler
37.94914, 42.00978 · OpenStreetMap'te aç
Yakındaki ziyaret noktaları
CamiSiirt6,3 km
Siirt Ulu Camii
Siirt'te 1129'da Büyük Selçuklu döneminde Muğîsüddin Mahmud'un yaptırdığı, sırlı tuğla süslemeli silindirik minaresiyle bilinen cami.
CamiHasankeyf57 km
Er-Rızk Camii
Hasankeyf'te 1409'da Eyyûbî Sultanı Süleyman'ın yaptırdığı cami; yaklaşık 1.700 tonluk ana gövdesi 2019'da Kültür Parkı'na taşındı.
TürbeHasankeyf57 km
Zeynel Bey Türbesi
Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın oğlu Zeynel Bey için yapılan turkuaz çinili silindirik kümbet; 2017'de Hasankeyf Kültür Parkı'na taşındı.
Kale ve SurHasankeyf59 km
Hasankeyf Kalesi
Dicle'ye bakan kayalık üzerindeki Hasankeyf Kalesi; Artuklu başkentinin saray ve cami kalıntılarını barındırır, uzun aradan sonra yeniden ziyarete açıldı.
Mesafeler kuş uçuşudur; yürüme mesafesi daha uzun olabilir.
Sık sorulan sorular
Tillo'daki ışık olayı ne zaman gerçekleşir?
Her yıl ekinoks günleri olan 21 Mart ve 23 Eylül'de, gün doğumunda gerçekleşir. Güneş ışığı yaklaşık 3–4 km doğudaki duvarın penceresinden geçip türbe kulesinden yansıyarak İsmail Fakirullah'ın sandukasına ulaşır. Siirt Valiliği'ne göre 2019'da olay saat 06.18'de başladı ve yaklaşık beş dakika sürdü.
Kaynaklar ve Referanslar
- 1İsmail Fakirullah Türbesi
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı – Türkiye Kültür Portalı · Resmî kurum · Türkçe · kulturportali.gov.tr · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 2Güneş Hadisesi
T.C. Siirt Valiliği · Resmî kurum · Türkçe · siirt.gov.tr · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 3Tillo'yu Bir Kez Daha Aydınlatan "Güneş Hadisesi" İzleyenleri Büyüledi
T.C. Siirt Valiliği · Resmî kurum · Türkçe · siirt.gov.tr · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 4Ismail Fakirullah Tomb and its Light Refraction Mechanism (Tentative List)
UNESCO World Heritage Centre · UNESCO · İngilizce · whc.unesco.org · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
- 5Fakîrullah (Hayrani Altıntaş, c. 12, 1995)
TDV İslâm Ansiklopedisi · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 6İbrâhim Hakkı Erzurûmî (Mustafa Çağrıcı, 2000)
TDV İslâm Ansiklopedisi · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
Bilgiler son olarak 24 Eylül 2026 tarihinde kontrol edildi.
Fotoğraf: Castertoy at English Wikipedia · Public domain · Wikimedia Commons