Mardin

Mardin, Mezopotamya ovasına bakan kayalık bir tepenin güney yamacında, kalenin altında basamaklar hâlinde kurulmuş bir şehirdir. 640'ta Hz. Ömer'in komutanlarından Iyâz b. Ganm tarafından barış yoluyla alındı. 1104'ten 1409'a kadar Artukluların Mardin kolunun merkezi oldu; Timur 1394 ve 1401'de şehre saldırdı. Karakoyunlu ve Akkoyunlu dönemlerinden sonra 1517'de kesin olarak Osmanlı topraklarına katıldı.

Şehrin İslami yapılarının önemli bir kısmı Artuklu dönemine aittir. Dilimli kubbesi ve minaresiyle şehrin simgesi olan Ulu Cami, 1385'te tamamlanan Zinciriye (Sultan İsa) Medresesi, 1371 tarihli Latifiye Camii ve 13. yüzyılın ilk yarısına tarihlenen Şehidiye Camii ve Medresesi eski şehrin içindedir. Artuklu döneminde başlanıp Akkoyunlular zamanında tamamlanan Kasımiye Medresesi ise şehrin batısında, ovaya bakan bir terastadır.

Mardin, geleneksel taş mimarisi ve teraslı kent dokusuyla 2000 yılından beri UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde "Mardin Kültürel Peyzajı" adıyla yer alır. Eski şehir dar sokaklar ve merdivenlerle dolaşılır; camiler ile medreseler çoğunlukla ana cadde ile kale arasındaki yamaçta, birbirine yürüme mesafesindedir. Şehirde cami ve medreselerin yanı sıra Süryani kiliseleri ve manastırları da bulunur.

Mardin, Anadolu'da Artuklu cami ve medrese mimarisinin en iyi korunmuş örneklerini bir arada sunan şehirdir. Ulu Cami'de ilk kez uygulandığı belirtilen dilimli (yivli) kubbe tekniği sonradan şehrin mimari geleneğine dönüşmüştür.