Erzurum

Erzurum, Doğu Anadolu'nun yüksek platosunda kurulmuş, Bizans döneminde Theodosiopolis adıyla bilinen bir şehirdir. Malazgirt Zaferi'nin (1071) ardından Sultan Alparslan şehrin çevresini Emîr Saltuk'a iktâ olarak verdi ve Erzurum, Saltuklu Beyliği'nin merkezi oldu. Büyük Selçuklu Devleti'nin parçalanmasından (1157) sonra Anadolu Selçuklularına bağlanan beylik, 1202'de II. Süleyman Şah tarafından ortadan kaldırıldı ve şehir kardeşi Mugīsüddin Tuğrul Şah'a iktâ edildi.

Kösedağ yenilgisinden (1243) sonra Moğol etkisine giren şehir, Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkılışından sonra İlhanlılara bağlandı. 1310-1311 tarihli Yakutiye Medresesi bu dönemden kalmıştır. Çaldıran Savaşı'ndan (1514) sonra Osmanlı yönetimine giren Erzurum, doğu seferlerinde serdarların karargâh kurduğu bir merkez oldu; Lala Mustafa Paşa Camii bu dönemden kalmıştır. Evliya Çelebi'nin ziyareti sırasında şehirde yetmiş yedi cami ve mescit bulunuyordu.

Başlıca tarihî yapılar kale ile Cumhuriyet Caddesi arasında, birbirine birkaç yüz metre mesafede toplanmıştır: Saltuklu Ulu Camii, Selçuklu dönemi Çifte Minareli Medrese, arkasındaki Üç Kümbetler, İlhanlı Yakutiye Medresesi ve Osmanlı Lala Mustafa Paşa Camii yarım günlük bir yürüyüşle görülebilir.

Erzurum, Anadolu'nun ilk Türk beyliklerinden Saltukluların başkenti olarak 12. yüzyıl Türk-İslam mimarisinin erken örneklerini korur. Çifte Minareli Medrese, TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 35 × 48 metrelik ölçüleriyle Anadolu'nun en büyük Selçuklu medresesidir.