Tiran

Tiran, Arnavutluk'un başkenti olup Dajti Dağı'nın eteklerindeki ovada yer alır. Adının kökeni hakkında ileri sürülen görüşlerin hiçbiri kesinlik taşımaz; şehir esas olarak 17. yüzyılda gelişen bir Osmanlı kasabasıdır. Şehir, 1614'te Osmanlı ileri gelenlerinden Sulejman Bargjini'nin (Berkinzâde) cami, hamam, han ve imaret yaptırması ve pazar yeri kurmasıyla bir kasabaya dönüştü. Evliya Çelebi 1661-62'de kasabada birçok cami, han, hamam ve çarşı bulunduğunu yazar. 18. yüzyılın sonunda Petrela ve Kruya'dan gelen göçlerle büyüyen Tiran, 1920'de Lushnjë Kongresi'nde yeni Arnavut devletinin başkenti ilan edildi.

Molla Bey'in 1793'te başlattığı ve oğlu Et'hem Bey'in 1822-23'te tamamladığı cami, şehrin merkezindeki Skanderbeg Meydanı'nda yer alır. 1967'de ilan edilen din yasağı döneminde birçok cami ve tekke yıkıldı; 1990'dan sonra dinî hayat yeniden canlandı. Halvetî tekkesi 1990'da, Rifâî tekkesi 1998'de yeniden inşa edildi; Bektaşî merkezi ise 1991'de yeniden faaliyete geçti.

Türkiye Diyanet Vakfı'nın desteğiyle yapılan Namazgâh Camii 10 Ekim 2024'te açıldı. Açık alanlarıyla birlikte aynı anda 8 bin kişinin ibadet edebileceği belirtilen yapı; konferans salonu, derslikler, kütüphane ve bir müze de barındırır.

Tiran, komünist dönemdeki din yasağından sonra Arnavutluk'ta dinî hayatın yeniden kurumsallaşmasını gösteren bir şehirdir: Osmanlı dönemi Et'hem Bey Camii, yeni Namazgâh Camii ve Bektaşî Dünya Merkezi aynı şehirde yer alır.