
Zeytûne Camii nedir?
Zeytûne Camii, Tunus medinesinin ortasında yer alan ve şehrin en büyük ve en saygın ibadet yeridir. TDV'ye göre Emevî valisi Hassân b. Nu'mân'ın 699'da (h. 80) kurduğu yapı 732–734'te İbnü'l-Habhâb tarafından yenilendi; MWNF'ye göre bugünkü yapının büyük bölümü 863'te (h. 248) Ağlebî emîri Ebû İbrâhim Ahmed döneminde inşa edildi. Cami, 8. yüzyıldan itibaren ders halkalarıyla önemli bir ilim merkezi oldu.
Neden önemli?
TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Zeytûne, 737'den itibaren seçkin âlimlerin çevresinde ilim halkalarının oluştuğu bir merkez oldu; Mâlikî mezhebini bölgede yaymaya başlayan İbn Ziyâd el-Absî burada ders verdi. Caminin plan şeması, revaklı avlusu ve kare gövdeli minaresi Tunus'ta sonraki dönemlerde yapılan camileri etkiledi.
MWNF'ye göre 13. yüzyılda kuru meyve çarşısına bakan cephede, Hafsî üslubu başlıklı sütunlar üzerindeki at nalı kemerlerden oluşan bir revak inşa edildi.
Tarihi
699 (h. 80)
Hassân b. Nu'mân tarafından kuruldu.
732–734 (h. 114–116)
Vali İbnü'l-Habhâb yapıyı yeniledi.
863 (h. 248)
Abbâsî halifesi Müstaîn-Billâh'ın emriyle, Ağlebî emîri Ebû İbrâhim Ahmed döneminde büyük ölçüde yeniden inşa edildi.
1250 (h. 648)
Hafsî hükümdarı Müstansır-Billâh avlunun doğusuna bir çeşme ekletti.
1419 (h. 822)
Hafsî hükümdarı Ebû Fâris Abdülazîz avlu revaklarında bir kütüphane kurdu.
1834 ve 1896
Minare önemli onarımlar geçirerek bugünkü görünümünü aldı.
İslami önemi
TDV'nin aktardığı açıklamalardan birine göre caminin adı, zeytinyağının ışık saçması gibi ilmin bölgeye yayılması arzusuyla Nûr suresinin 35. ayetindeki zeytin ağacı benzetmesine işaret eder.
Bilgilerin dayanağı
Hassas bilgileri dayanak seviyeleriyle ayrı gösteriyoruz. Seviyeler nasıl belirleniyor?
- Kesinliği tartışmalı
Caminin kurucusu hakkında kaynaklar farklı bilgi verir.[1,2]
Bazı kaynaklar yapıyı Ubeydullah b. el-Habhâb'a (734) atfeder; MWNF ve TDV kurucunun Hassân b. Nu'mân olduğunu, İbnü'l-Habhâb'ın ise yapıyı yenilediğini belirtir.
- Rivayet
Caminin adı Nûr suresi 35. ayetteki zeytin ağacı benzetmesiyle ilişkilendirilir.[1]
TDV bunu adın kökenine dair açıklamalardan biri olarak aktarır.
Konum ve yakındaki yerler
36.79720, 10.17110 · OpenStreetMap'te aç
Yakındaki ziyaret noktaları

CamiTunus150 m
Hammûde Paşa Camii
Hammûde Paşa Camii, Tunus medinesinde Muradî hükümdarı Hammûde Paşa'nın 1655'te Yusuf Dey Camii örnek alınarak yaptırdığı Hanefî camisi ve türbesi.

CamiTunus150 m
Yusuf Dey Camii
Yusuf Dey Camii, Tunus'ta Osmanlı döneminde 1614–1615'te yapılan ilk Hanefî camisi; sekizgen minaresi ve bânisinin türbesiyle yeni bir mimari üslup başlattı.

Tarihî Kent DokusuTunus200 m
Tunus Medinesi
Tunus Medinesi, 698'de kurulan ve Hafsî döneminde Arap dünyasının en zengin şehirlerinden biri olan tarihî çekirdek; 700 civarında tarihî yapısıyla UNESCO listesinde.

TürbeTunus400 m
Türbetü'l-Bey
Türbetü'l-Bey, Tunus medinesinde Hüseynî beylerinin 1777 civarında II. Ali Bey döneminde kurulan hanedan türbesi; kubbeli salonlarında beylerin mezarları bulunur.
Mesafeler kuş uçuşudur; yürüme mesafesi daha uzun olabilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- 1ZEYTÛNE CAMİİ
TDV İslâm Ansiklopedisi · Ansiklopedi · Türkçe · islamansiklopedisi.org.tr · Erişim: 24 Eylül 2026
- 2Great Mosque of Zaytuna
Museum With No Frontiers – Discover Islamic Art · Müze · İngilizce · islamicart.museumwnf.org · Erişim: 24 Eylül 2026
- 3Medina of Tunis
UNESCO World Heritage Centre · UNESCO · İngilizce · whc.unesco.org · Erişim: 24 Eylül 2026 Resmî
Bilgiler son olarak 24 Eylül 2026 tarihinde kontrol edildi.
Fotoğraf: Boulati maya · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons